Mahkeme iptal ediyor, Bakanlık yeniden planlıyor: İzmir’in imar düğümü

İzmir’de son yıllarda tekrar eden bir döngü var: Bakanlık bir alanı imara açan plan onaylıyor, meslek odaları ya da belediyeler dava açıyor, mahkeme planı iptal ediyor, Bakanlık aynı alan için yeni bir plan onaylıyor. Çeşme’deki Ayayorgi koyu bu döngüyü üçüncü kez yaşıyor. 30 Ekim 2020 depreminin altıncı yılında, “afet” ve “rezerv yapı alanı” gerekçesiyle yapılan planların önemli bir kısmı yargıda.

Çeşme Ayayorgi: üçüncü plan

Bakanlık, Çeşme’nin Dalyan ve Sakarya mahallelerindeki Ayayorgi mevkii için 2022 ve 2024’te rezerv alan ilanı yaptı ve koruma amaçlı imar planları onayladı. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin açtığı davalarda bu planlar iki kez iptal edildi. İptal gerekçeleri arasında şehircilik ilkeleri, plan bütünlüğü ve kamu yararına aykırılık yer aldı.

Bakanlık, 23 Şubat 2026’da alanı yeniden rezerv yapı alanı ilan etti, 14 Nisan 2026’da koruma amaçlı imar planlarını onaylayıp askıya çıkardı. Büyükşehir, hukuki süreci “kararlılıkla” takip edeceğini açıkladı. Evrensel’e göre yeni planla 6,65 hektarlık alan konut alanına dönüştürüldü ve Emlak Konut GYO’ya ait arazide villa projelerinin önü açıldı.

Çeşme Altınkum: boş alana “rezerv” ilanı

Bakanlık Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü’nün Altınkum, Çiftlik ve Musalla mahallelerini kapsayan 13,6 hektarlık rezerv yapı alanı planı, 11 Eylül 2026’ya kadar askıda kaldı. Dayanak, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun.

Çeşme Çevre Platformu (ÇEŞÇEP) Başkanı Ahmet Güler’e göre plan raporunda alanın 43.114 metrekaresi dört kişiye ait özel parsel, 28.000 metrekaresi Maliye Hazinesi’ne ait. Güler, alanda riskli yapı ya da yoğun yerleşim bulunmadığını, plan raporunun da alanın “büyük ölçüde boş” olduğunu kabul ettiğini savunuyor ve soruyor: “Planın kazananı kim, kaybedeni kim?”

Alanın yargı geçmişi de var: 26 Haziran 2015 tarihli benzer içerikli plan, TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi’nin davasında İzmir 2. İdare Mahkemesi tarafından 10 Ekim 2017’de iptal edildi. Batı Bölgesi 1/25.000 Nazım İmar Planı’na ilişkin kararlar da İzmir 3. İdare Mahkemesi tarafından 26 Nisan 2019’da iptal edildi.

İnciraltı: Danıştay’dan iki karar

İnciraltı Termal Turizm Merkezi’nin sınırları 30 Ocak 2021’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yeniden belirlendi. Danıştay 4. Daire, 23 Aralık 2025’te sınır belirleme işleminin ilgili kısmını iptal etti. TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu’na göre kararda turizm merkezi ilanının “bilimsel, teknik ve şehircilik esaslarına” dayanmadığına hükmedildi.

Bakanlığın 29 Nisan 2025’te onayladığı, yaklaşık 700 hektarı kapsayan İzmir-Manisa Çevre Düzeni Planı değişikliği için ise Danıştay 6. Daire 2 Haziran 2026’da yürütmeyi durdurma kararı verdi. AK Parti İzmir Milletvekili Mahmut Atilla Kaya, planların sağlık ve termal turizm odaklı olduğunu, yüksek yapılaşmaya izin verilmeyeceğini savundu.

Karşıyaka: Yamanlar ve Şemikler

TOKİ’nin Yamanlar’da 59 hektarlık alan için başlattığı imar planı çalışması Temmuz 2026’da gündeme geldi. Evrensel’in aktardığına göre İzmir Büyükşehir Belediyesi, Karşıyaka’nın plan kapasitesinin dolmadığını ve yeni konut alanına ihtiyaç bulunmadığını belirterek plana olumsuz görüş verdi.

Mavişehir’de SGK’nın Mayıs 2026’da haczettiği 5.059 metrekarelik alan ile Emlak Konut’un satışa çıkardığı komşu 3.000 metrekarelik parselleri Bilfen Eğitim Kurumları satın aldı. TMMOB Şehir Plancıları Odası ve Mimarlar Odası İzmir şubeleri, Bilfen arazisi ve Şemikler imar planını Eylül 2026’da yargıya taşıdı.

Karabağlar: Türkiye’nin en büyük dönüşüm alanı

Karabağlar’da yaklaşık 540 hektarlık alan 2012’de Bakanlar Kurulu kararıyla riskli alan ilan edildi. Bakanlığın hazırladığı uygulama imar planları, Karabağlar Belediyesi’nin açtığı davalarda İzmir 6. İdare Mahkemesi tarafından iptal edildi; mahkeme parsel dağılımlarının ve kamu ortaklık payı kesintilerinin hatalı olduğuna hükmetti. Karabağlar Belediyesi’ne göre davalar nedeniyle bölgede iki yıl içinde beş kez imar planı yapıldı, bazı parsellerde acele kamulaştırma yapılıp arsalar kat karşılığı ihaleye verildi ve başlayan inşaat durduruldu.

Deprem, altı yıl sonra

30 Ekim 2020’de Seferihisar açıklarında meydana gelen 6,6 büyüklüğündeki depremde AFAD verilerine göre 117 kişi hayatını kaybetti. Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü verilerine göre 9.079 yapı etkilendi: 99’u acil yıkılacak, 632’si ağır, 580’i orta, 7.768’i az hasarlı. İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi’nin verilerine göre yapım yılı belirlenebilen Bornova’daki 40.615 binanın 34.397’si 1999 ve öncesinde inşa edildi.

Bakan Murat Kurum, “İzmir’i tüm afetlere dirençli hale getireceğiz” dedi. Bu dosyada yer alan rezerv yapı alanı ve plan kararlarının önemli bir kısmı ise riskli yapı stokunun yoğun olduğu Bornova ve Bayraklı’da değil, Çeşme koylarında, Balçova İnciraltı’nda ve büyük ölçüde boş arazilerde.

Açık sorular

Bakanlık, mahkemenin iki kez iptal ettiği Ayayorgi planını hangi yeni gerekçeyle üçüncü kez onayladı?

Altınkum gibi “büyük ölçüde boş” olduğu plan raporunda yazan bir alan, hangi afet riski analizine dayanılarak rezerv yapı alanı ilan edildi?

Altı yılda İzmir’de 6306 sayılı Kanun kapsamında kaç rezerv yapı alanı ilan edildi, bunların kaçı riskli yapı yoğunluğu yüksek ilçelerde?

TOKİ’nin Yamanlar planı hangi aşamada? Büyükşehir’in olumsuz görüşü dikkate alındı mı?

Kaynaklar

Evrensel, “İzmir depreminin üzerinden 6 yıl geçti” (30 Ekim 2026)
Karar, “Büyükşehir Aya Yorgi için hukuki mücadeleyi sürdürecek” (21 Nisan 2026)
Evrensel, “Çeşme Altınkum’da rezerv alan adı altında rant projesi” (29 Ağustos 2026)
Evrensel, “İnciraltı’nda rant baskısına Danıştay engeli” (8 Eylül 2026)
Yeni Asır, Karabağlar kentsel dönüşüm davası (6 Kasım 2020)
Karar, “Mahkeme İzmir’deki kentsel dönüşüm planını iptal etti”