Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması’nın Türkiye’de onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin 7597 sayılı Kanun, 14 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. TBMM Genel Kurulu’nda 5 Kasım’da kabul edilen düzenlemeyle Türkiye’nin iç hukukundaki uygun bulma aşaması tamamlandı. Ancak anlaşmanın kendi 16’ncı maddesi, uluslararası yürürlüğe giriş için son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına tevdi edilmesini şart koşuyor. Bu nedenle kanunun yayımlanması ile anlaşmanın uluslararası düzeyde yürürlüğe girişini birbirinden ayırmak gerekiyor.
Resmî Gazete: 14 Kasım 2026 | Sayı: 33430 | Kanun: 7597 | TBMM kabul tarihi: 5 Kasım 2026
İmzadan Resmî Gazete’ye uzanan süreç
Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında hazırlanan anlaşma, 7 Ağustos 2026’da Mekke’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman tarafından imzalandı. Metin, üç ülkenin mevcut savunma ilişkilerini ortak bir çerçeveye taşımayı ve güvenlik alanındaki koordinasyonu kurumsallaştırmayı hedefliyor.
Anlaşmanın Türkiye’de onaylanmasına ilişkin kanun teklifi 21 Ekim’de TBMM Başkanlığına sunuldu. Teklif, 27 Ekim’de Dışişleri Komisyonunda görüşülerek kabul edildi. Genel Kurulda 5 Kasım 2026’da kabul edilen düzenleme, 14 Kasım’da 33430 sayılı Resmî Gazete’de 7597 sayılı Kanun olarak yayımlandı.
Kanunun üç maddelik metni, 7 Ağustos’ta Mekke’de imzalanan anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğunu belirtiyor; kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girdiğini ve hükümlerini Cumhurbaşkanının yürüteceğini düzenliyor. Buradaki hukuki işlem, anlaşmanın onaylanmasına TBMM tarafından izin verilmesi niteliğinde. Anlaşmanın uluslararası yürürlüğe giriş tarihi ise anlaşmanın kendi 16’ncı maddesindeki ayrı koşula bağlı.
Anlaşmanın merkezinde kolektif savunma var
Anlaşmanın en dikkat çekici düzenlemesi 2’nci maddede yer alıyor. Buna göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yönelmiş saldırı olarak kabul ediliyor. Böyle bir durumda diğer tarafların, saldırıya uğrayan ülkeye mevcut imkânları çerçevesinde yardım etmesi öngörülüyor. Metin, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci maddesinde tanınan meşru müdafaa hakkına atıf yapıyor.
Bu hüküm, üç ülke arasında ortak savunma taahhüdü oluşturuyor. Bununla birlikte anlaşma, her saldırı halinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin otomatik olarak başka bir ülkeye gönderileceği şeklinde okunmamalı. Metne göre ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesi yapıldıktan sonra sağlanacak desteğin kapsamı ve niteliği belirlenecek. TBMM Dışişleri Komisyonu raporundaki genel gerekçe ve Dışişleri Bakan Yardımcısının komisyon sunumunda da uygulamanın istişare, ortak değerlendirme, mutabakat ve tarafların kendi anayasal usulleri çerçevesinde yürütüleceği anlatılıyor.
Burada önemli bir ayrıntı var: Anlaşmanın 2’nci maddesindeki “derhal yardım” ifadesi ile yardımın kapsam ve niteliğinin objektif değerlendirme sonrasında belirlenmesi birlikte okunmalı. Komisyon raporunda da yardım yükümlülüğü ile verilecek desteğin türü ve kapsamına karar verilmesinin ayrı aşamalar olduğu belirtiliyor. Kriz anında talebin hangi usulle yapılacağı ve ortak değerlendirmenin nasıl işletileceği, uygulama bakımından yakından izlenmesi gereken başlıklar arasında.
Askerî iş birliği, eğitim ve ortak tatbikatlar
Anlaşmanın 3’üncü ve 6’ncı maddeleri, üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini ve birlikte çalışabilirliğin artırılmasını öngörüyor. Bu kapsamda karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları, tatbikatlar, konuşlanma ve çeşitli askerî faaliyetlerin teşvik edilmesi düzenleniyor. Faaliyetlerin ayrıntılarının taraflar arasında mutabık kalınacak uygulamalarla şekillenmesi bekleniyor.
4’üncü madde ise uluslararası güvenlik konularında düzenli istişare yapılmasını öngörüyor. Taraflar, hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini etkileyen tehditleri ortak değerlendirmeler temelinde ele alacak; bireysel veya müşterek tedbirler geliştirmek üzere iş birliği yapacak.
Terörle mücadele ve istihbarat paylaşımı
5’inci madde, terörizmin farklı tür ve görünümleriyle mücadelede mevcut iş birliğinin operasyonel düzey de dahil olmak üzere güçlendirilmesini öngörüyor. Bu hüküm, yetkili kurumlar arasında koordinasyon ve ortak çabaların artırılmasına yönelik bir çerçeve sunuyor. Ancak taraf ülkelerin tehdit tanımları ve terör örgütlerine ilişkin değerlendirmeleri her konuda aynı olmayabileceğinden, ortak çalışmaların hangi ölçütlerle yürütüleceği uygulamada önem taşıyacak.
9’uncu madde kapsamında taraflar, bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik ilkelerine uyarak, karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşabilecek. 13’üncü madde ise anlaşma kapsamında edinilen gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunmasını düzenliyor. Bu bilgi ve belgelerin taraf olmayan devlet, şirket veya kişilerle paylaşılmaması ve erişimin yalnızca gerekli güvenlik yetkisine sahip, bilmesi gereken kişilerle sınırlandırılması öngörülüyor.
Savunma sanayisinde ortak üretim ve teknoloji geliştirme
7’nci madde, savunma sanayii alanında teknoloji paylaşımı, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim için iş birliği zemini oluşturuyor. Ortak üretimin teşvik edilmesi, uzmanlık gerektiren teknolojilerde araştırma-geliştirme projeleri yürütülmesi, insan kaynağının yetiştirilmesi ve savunma inovasyonu alanında deneyim paylaşılması bu başlık altında sayılıyor. Bu çalışmaların karşılıklı mutabakat temelinde yürütülmesi gerekiyor.
Bu çerçeve, üç ülkenin savunma sanayii kuruluşları arasında yeni ortaklıkların önünü açabilecek nitelikte. Bununla birlikte hangi ürünlerin, teknolojilerin veya projelerin ortak geliştirileceği; fikrî mülkiyet, ihracat izinleri ve teknoloji güvenliğinin nasıl düzenleneceği gibi somut ayrıntılar ayrıca yapılacak anlaşma ve protokollere bağlı olacak.
Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak
8’inci madde, anlaşmanın uygulanmasına yön vermek üzere Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulmasını öngörüyor. Komite; üç ülkenin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşacak. Taraflar arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanması, liderlerin ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelmesi öngörülüyor. Komite, ihtiyaç duyduğunda alt komiteler de kurabilecek.
Komiteye hizmet vermek üzere Suudi Arabistan’da bir sekretarya kurulması kararlaştırılmış durumda. Sekretaryanın teşkilat yapısı ve işleyişine ilişkin ayrıntılar çekirdek tarafların oydaşmasıyla belirlenecek. Anlaşma metnine göre ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak ve genel sekreterlik görevi çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllık sürelerle yürütülecek.
Anlaşmanın 8’inci maddesi, başka ülkelerin de katılımına kapıyı tamamen kapatmıyor. Yeni katılımlara ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi, çekirdek tarafların oydaşmasıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesine veriliyor. Dolayısıyla genişleme otomatik değil; tarafların mutabakatına ve belirlenecek usullere bağlı.
Lojistik destek ve mevcut ittifaklarla ilişki
10’uncu madde, lojistik destek hizmetlerinin mevcut ve uyumlu olmasına bağlı olarak tarafların barışta, savaşta ve olağanüstü durumlarda birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat konusunda destek sağlamasını düzenliyor. Bu hüküm, ortak savunmanın yalnızca diplomatik açıklamalarla sınırlı kalmayıp ihtiyaç halinde lojistik boyut da kazanabileceğini gösteriyor.
Türkiye’nin NATO üyeliği ve diğer uluslararası anlaşmaları bakımından ise 12’nci madde belirleyici. Madde, Mekke Anlaşması’nın tarafların daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmeyeceğini açıkça belirtiyor. TBMM’ye sunulan genel gerekçede de anlaşmanın Türkiye’nin mevcut ittifaklarının yerine geçmediği ve NATO kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığı ifade ediliyor.
Anlaşma ne zaman yürürlüğe girecek?
Hukuki açıdan en önemli ayrıntılardan biri 16’ncı maddede yer alıyor. Bu maddeye göre anlaşma, her tarafın kendi usullerine göre onaylanmasının ardından son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecek. TBMM Dışişleri Komisyonu raporunda Suudi Arabistan ve Pakistan’ın iç onay süreçlerini tamamladığı ve bu yönde resmî bildirimde bulunduğu aktarılıyor. Türkiye’de ise 7597 sayılı Kanun’un 14 Kasım’da yayımlanmasıyla TBMM’nin uygun bulma aşaması tamamlandı.
Ancak son onay belgesinin sekretaryaya hangi tarihte tevdi edildiğine ilişkin ayrıca doğrulanmış bir resmî bildirim bulunmadan anlaşmanın uluslararası yürürlüğe giriş tarihini kesin biçimde ilan etmek doğru olmaz. 14 Kasım’da yürürlüğe giren, anlaşmanın onaylanmasını uygun bulan 7597 sayılı Kanun’dur. Anlaşmanın kendi yürürlük şartı ise son onay belgesinin tevdi edilmesidir.
On yıl boyunca çekilme mümkün olmayacak
Anlaşmanın 16’ncı maddesi, yürürlük süresini süresiz olarak düzenliyor. Taraflardan biri, anlaşmanın yürürlüğe girişinden itibaren ilk on yıl dolmadan olağan çekilme hakkını kullanamayacak. On yılın tamamlanmasından sonra çekilmek isteyen tarafın, niyetini en az üç ay önceden diğer taraflara diplomatik kanallardan yazılı olarak bildirmesi gerekiyor.
Çekilme veya anlaşmanın sona ermesi, daha önce tarafların mutabık kaldığı ve devam etmekte olan faaliyet ve projeleri kendiliğinden sona erdirmiyor. Gizli bilgi ve belgelerin korunmasına ilişkin sorumluluklar da anlaşma sona erse veya bir taraf çekilse dahi devam ediyor.
TBMM komisyonundaki eleştiriler ve yanıt bekleyen başlıklar
TBMM Dışişleri Komisyonu anlaşmanın uygun bulunmasına ilişkin teklifi kabul etti. Bununla birlikte komisyon raporuna eklenen muhalefet şerhlerinde, anlaşmanın uygulama alanına ilişkin çeşitli soru işaretleri dile getirildi. Bu değerlendirmeler, kabul edilen kanun metninin değiştirilmiş hükümleri değil; milletvekillerinin rapora kaydedilen eleştiri ve itirazları olarak okunmalı.
Şerhlerde özellikle 2’nci maddedeki dış kaynaklı silahlı saldırı tanımının hangi olayları kapsayacağı, devlet dışı silahlı aktörlerden kaynaklanan saldırıların nasıl değerlendirileceği ve ortak yardım kararının hangi usulle alınacağı soruları öne çıktı. Terörle mücadelede tarafların örgüt ve tehdit tanımlarının farklılaşabilmesi, istihbarat paylaşımında hassas verilerin korunması, ortak savunma sanayii projelerinde teknoloji ve fikrî mülkiyet güvenliği de eleştiriler arasında yer aldı.
Bir diğer tartışma başlığı, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışında görevlendirilmesinde TBMM’nin yetkisinin kapsamı. Komisyon raporundaki değerlendirmelerde, hangi durumlarda ayrıca Meclis izni gerekeceğinin ve hangi görevlendirmelerin mevcut anayasal ve yasal yetkilendirme usulleriyle yürütüleceğinin açık biçimde ortaya konulması gerektiği savunuldu. On yıllık olağan çekilme yasağı da Türkiye’nin uzun vadeli yükümlülükleri bakımından eleştiri konusu oldu.
Bu eleştiriler, anlaşmanın yürürlüğe girmesi halinde uygulamanın nasıl şekilleneceğine ilişkin denetim ve şeffaflık tartışmalarının süreceğini gösteriyor. Özellikle kriz anında karar alma mekanizması, askerî yardımın kapsamı, ulusal yetkilendirme süreçleri ve savunma sanayii iş birliklerinin koşulları, kamuoyunun takip edeceği temel konular olacak.
Türkiye’nin bölgesel güvenlik politikasında yeni bir çerçeve
Mekke Anlaşması, Türkiye’nin Pakistan ve Suudi Arabistan’la savunma ilişkilerini daha kurumsal bir zemine taşıma girişimi olarak öne çıkıyor. Üç ülkenin ortak savunma, askerî koordinasyon, istihbarat, lojistik ve savunma sanayii alanlarında iş birliğini geliştirmesi hedefleniyor. Anlaşmanın etkisi ise yalnızca imza ve kanunlaşma süreciyle değil, yürürlüğe giriş koşulunun tamamlanması ve sonrasında yapılacak uygulama düzenlemeleriyle ortaya çıkacak.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde sekretaryanın faaliyete geçişi, komitenin toplantı takvimi, ortak tatbikat ve savunma sanayii projeleri, istihbarat paylaşımının sınırları ve olası yeni katılımlar yakından izlenecek. Anlaşmanın gerçek kapsamı, tarafların ortak kararları ve kamuoyuna açıklanacak uygulama belgeleriyle daha somut hale gelecek.
Kaynaklar
- Resmî Gazete – 14 Kasım 2026, sayı 33430, 7597 sayılı Kanun
- TBMM – 7597 sayılı Kanun ve yasama süreci
- TBMM – Sıra Sayısı 295: Dışişleri Komisyonu raporu, muhalefet şerhleri ve anlaşmanın 16 maddelik tam metni
- Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı – 7 Ağustos 2026 tarihli imza açıklaması
- Anadolu Ajansı – 7597 sayılı Kanun’un Resmî Gazete’de yayımlanması
Haber: Yusuf Belek