Fon krizi baştan sona: Erken işaretler, geç müdahale ve yatırımcıya kesilen fatura

Ne oldu?

Kamuoyunda ‘fon vurgunu’ olarak anılan kriz, 15 Eylül’de Pusula Portföy’ün bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinde temerrüde düşmesiyle görünür oldu; ertesi gün Tera Portföy’de de ödeme sorunları yaşandı. 16 Eylül’de Borsa İstanbul’da devre kesici çalıştı. 17 Eylül’de SPK, yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu 131 fonu TEFAS’ta işleme kapattı ve tasfiyeye aldı. Bu fonların büyüklüğü yaklaşık 826 milyar liraydı ve kayıtlara göre 455 bin 758 yatırımcının birikimi kilitlendi. Eylül ayında toplam fon portföy değeri yüzde 15,86 geriledi; kayıplar hisse yoğun fonlarda yüzde 45,64’e ulaştı.

Erken işaret vardı

SPK’nın 18 Eylül tarihli duyurusuna göre belirli portföy yönetim şirketlerine ait fonların fiili dolaşım oranı düşük paylarda açıklanamayan fiyat hareketlerine yol açtığı 2025’in son çeyreğinde gözlemlenmişti. Yani düzenleyici kurum riski kendi açıklamasına göre aylar önce görmüştü. Fonların kapatılması ise 17 Eylül 2026’da geldi. Bir kurumun riski görmesi ile harekete geçmesi arasındaki mesafenin bedelini yatırımcı ödedi. Bu, ağır bir denetim zafiyetidir.

Müdahale de paniği büyüttü

SPK 28 Ağustos 2026’da fon rehberinde değişikliğe gitti. Analizlere göre yeni kurallar fonları portföylerini uyumlaştırmaya zorladı; sığ hisselerde yapılan zorunlu satışlar likidite sıkışıklığına yol açtı ve fon çıkışlarını hızlandırdı. Rehber değişikliğinden ilk temerrüde iki haftadan biraz fazla süre geçti. Aylarca bekleyen bir düzenleyicinin sonunda tek hamlede sert kural getirmesi, riski yönetmek yerine krize çevirmiş olabilir. Bu iddiayı ciddiyetle yanıtlamak SPK’nın görevidir.

Hesap verme: istifa, emeklilik, ‘sağlık’

19 Ekim’de SPK Başkanı Mahmut Sütçü sağlık sorunlarını gerekçe göstererek istifa etti; aynı gün Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Osman Çelik emeklilik talebinde bulundu. Eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında Bakan Şimşek soruşturma izni vermiş, Gönül 30 Eylül’de şüpheli sıfatıyla ifade vermişti. 2 Kasım’da Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun gözaltına alınarak adliyeye sevk edildi; Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı’nın istifası kabul edildi.

Denetimin eski üst düzey isimlerine de uzanan yeni kararlar geldi: 3 Kasım’da gözaltına alınan eski SPK ve BDDK yöneticilerinden dördü, aralarında eski SPK Başkanvekili Enver Usca’nın da bulunduğu şekilde, 7 Kasım’da tutuklandı. Aynı gün Bulls Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Akkaya ile Takasbank’ın eski Genel Müdürü Yunus Arıncı yeniden gözaltına alındı.

Bunların her biri ayrı bir yargı sürecidir ve masumiyet karinesi geçerlidir. Ama toplamına bakınca tablo şu: Fonları denetleyen, takasını yapan ve işlem gördüğü borsayı yöneten kurumların her halkasında isim değişiyor. Bu, birkaç sorunlu şirketin hikâyesi değil, bir denetim zincirinin hikâyesidir.

Siyasi ayak: eski bakanın tutuklanması

26 Eylül’de AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya, görevlerinden ‘af’ talep ederek istifa etti; Cumhurbaşkanı Erdoğan istifayı kabul etti. İstifa, kendisi ve eşi İlyas Kaya’nın Özata Denizcilik hisselerindeki işlemlerine ilişkin iddialardan sonra geldi. Çiftin mal varlıkları hakkında tedbir talep edildi, SPK soruşturma izni verdi; Kaya çifti 7 Ekim’de şüpheli sıfatıyla ifade verdi ve AK Parti Genel Sekreteri Eyyüp Kadir İnan aynı gün partiyle ilişiğinin kesildiğini açıkladı. Kaya ifadesinde kimsenin kendisini yönlendirmediğini ve özel bilgi almadığını söylemişti.

5 Kasım’da ikinci kez ifade veren Kaya, ‘Sermaye Piyasası Kanunu’na muhalefet’ ve ‘suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma’ suçlarından sulh ceza hakimliğince tutuklandı ve 6 Kasım’da cezaevine gönderildi. Eşi İlyas Kaya ile eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül ise imza yükümlülüğü ve yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Savcılığın sevk yazısına göre Kaya, Nisan 2026’da aldığı Özata Denizcilik hisselerini fonların tasfiye edileceğini önceden bilerek 16 Eylül’de virman yoluyla Tera Yatırım’a devretti ve satış bedeli aynı gün hesabına yattı. Bunlar savcılığın iddialarıdır; tutuklama bir mahkûmiyet değil tedbirdir ve masumiyet karinesi geçerlidir.

Bir eski bakanın ve iktidar partisinin eski genel başkan yardımcısının tutuklanması, soruşturmanın siyasete ulaştığını gösteriyor ve bunu önemsemek gerekir. Hükümet tarafı bunu, Cevdet Yılmaz’ın 20 Ekim’deki ‘kim hukuka aykırı işlem yaptıysa veya yaparsa sonuçlarına katlanmalıdır’ sözünün karşılığı olarak sunabilir. Ama tablo zaman çizelgesiyle birlikte okunmalı: İddialar 26 Eylül’de gündeme geldi, ifade 7 Ekim’de alındı, tutuklama 5 Kasım’da geldi; yani yaklaşık altı hafta sonra. Fonu haberleştiren gazeteciler ise bundan yaklaşık dört hafta önce, 8-9 Ekim’de tutuklandı.

Soruşturma: sayılar büyüyor

Adalet Bakanı Akın Gürlek 30 Eylül’de hakkında işlem yapılan şüpheli sayısının 217’ye, tutuklu sayısının 56’ya ulaştığını açıkladı; Ekim sonunda tutuklu sayısı 118’e çıktı ve 7 Kasım’daki yeni tutuklamalarla soruşturma genişlemeye devam etti. Hükümet tarafı bunu hızlı ve kararlı bir müdahale olarak sunuyor. soL’un haberine göre savcılık, hesap hareketlerinin incelenmesinde başlangıç tarihi olarak 2024’ü alırken fonların işleyişinin 2021’e uzandığı belirtiliyor. Bu tarih farkı soruşturmanın kapsamını daraltıyorsa, yanıt bekleyen ciddi bir mesele vardır.

Yatırımcıya kesilen fatura

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz 12 Ekim’de fon piyasalarında devletin güvencesi olmadığını ve tasfiyede kamu kaynağı kullanılmayacağını söyledi. 27 Ekim’de Resmî Gazete’de yayımlanan 7596 sayılı Kanun, bazı yatırımcılara 1 milyon liraya kadar ara ödeme öngördü. Yılmaz’ın aktardığına göre 23 Ekim itibarıyla 93 fonda 71 bin 899 hesaba toplam 68 milyar lira ödeme yapıldı ve tasfiyedeki fon sayısı 131’den 38’e indi; 28 Ekim’de ise 1 milyon liraya kadar ödemelerin Cuma günü başlayacağını, kalan net tutarın 125 milyar lira olduğunu ve sürecin kasım ortasına kadar büyük ölçüde tamamlanmasının beklendiğini söyledi. 3 Kasım akşamı MÜSİAD Genel Merkezi’nde düzenlenen Milli İrade Buluşması’nda Yılmaz, ödemelerde ‘net yatırım tutarının’ esas alınacağını anlattı: 200 bin lira yatıran ve değeri 500 bin liraya çıkınca 300 bin lira çeken yatırımcı, anaparasını almış sayılacak ve ödeme alamayacak. Bu rakamlar küçümsenemez.

Hükümetin mantığında haklı bir yan olabilir: Fon varlığı eksilmişse, erken çıkanlar geride kalanların parasını almış olabilir. Ama bu hesabı 455 bin yatırımcıya ‘kâr ettin, yeter’ diye bildirmek, sorumluluğu denetimden yatırımcıya kaydırır. Bu fonlar SPK’nın lisansı ve gözetimi altında çalışıyordu; denetimin çöküşünün bedelini, denetime güvenen yatırımcı ödüyor.

Soranlara ceza

8-9 Ekim’de gazeteciler Mustafa Balcı ve Şaban Sevinç, ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ suçlamasıyla tutuklandı. İsmail Saymaz ve Murat Ağırel şüpheli sıfatıyla ifade verdi; haklarında önce adli kontrol kararı verildi, başsavcılığın itirazı üzerine ev hapsi kararı çıktığı bildirildi. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Saymaz ve Ağırel hakkında suç duyurusunda bulunmuştu. Başsavcılık, gerekçe olarak soruşturmaya ilişkin kamuoyunu yanıltıcı açıklamaları gösterdi.

4 Kasım’da hazırlanan iddianamelerde Şaban Sevinç için yaklaşık 18 yıl, Mustafa Balcı için 10 yıl, İsmail Saymaz ve Murat Ağırel için ise 14’er yıl hapis cezası istendiği bildirildi.

Skandalı haberleştirenlerden ikisinin, soruşturmanın siyasi ayağındaki en üst düzey isimden haftalar önce tutuklanması, hangi sorunun öncelikli sayıldığı tartışmasını kaçınılmaz kılıyor.

Hükümetin savunması

Yılmaz, sermaye piyasasına yatırım yapanların suçlu gösterilmemesi gerektiğini, meşru yatırımcı ile manipülatörün ayrılması gerektiğini söylüyor; sorunlu fonlar hızla tasfiyeye alındı. Doğru, ama eleştirilen şey zaten yatırım yapmak değil. Eleştirilen, yatırımcının güvenini koruması gereken denetimin çökmesi. Güven, açıklamalarla değil, denetimle kazanılır.

Yorum: Bu bir denetim hikâyesi

Kriz, birkaç şirketin ve şüphelinin ötesinde, bir denetim sisteminin sınavıydı ve sistem sınavı geçemedi. Risk 2025’in son çeyreğinde görüldü, müdahale Eylül 2026’da geldi ve geldiğinde yatırımcının parasını kilitledi. Düzenleyiciden borsaya, takas kuruluşundan bakanlığa uzanan zincirde görev değişiklikleri yaşandı; ama hesap verme, görev değişikliğiyle aynı şey değildir.

Yatırımcıya ‘devlet güvencesi yok’ demek hukuken doğru olabilir. Ama devletin kurumları denetim görevini yerine getirmediyse, bu söz bir savunma değil, bir itiraf olur. İstifa ve emeklilik dilekçeleri bu sorunu kapatmaz; eski bakanın tutuklanması da yalnızca bir halkayı gösterir, zincirin tamamını değil.

Bundan sonra yapılması gerekenler belli: SPK’nın 2025’in son çeyreğinden itibaren neyi, ne zaman tespit ettiğini gösteren tarihli bir dökümü kamuoyuyla paylaşması, Fon Koordinasyon Kurulu’nun çalışmalarına ve iade hesaplarına ilişkin düzenli, rakamlı raporlar yayınlaması, soruşturmanın kapsamının başlangıç tarihi dâhil açıkça belirtilmesi ve tutuklanan gazetecilerin yargılamasının tutuksuz sürmesi.

Fon krizi baştan sona: Erken işaretler, geç müdahale ve yatırımcıya kesilen fatura

ByYusuf Belek

Ne oldu?

Erken işaret vardı

Müdahale de paniği büyüttü

Hesap verme: istifa, emeklilik, ‘sağlık’

Siyasi ayak: eski bakanın tutuklanması

Soruşturma: sayılar büyüyor

Yatırımcıya kesilen fatura

Soranlara ceza

Hükümetin savunması

Yorum: Bu bir denetim hikâyesi

Kaynaklar

By Yusuf Belek

Related Post

Evde Bakım Yardımı’nda 7,8 milyar liralık ödeme başladı: 495 bin kişi yararlanıyor

Türkiye’ye 1,6 milyar dolarlık iklim finansmanı: AIIB paketinde hangi hedefler var?

Türkiye rüzgârdan elektrik üretiminde rekor kırdı: Ege’nin kurulu gücü öne çıkıyor

You missed

Adana’da sekiz yerinden bıçaklanan Nurseli Sezer adalet istiyor: İlk duruşma 17 Kasım’da

Malatya’daki S-70 helikopter kazasında şehit olan dört asker son yolculuğuna uğurlandı

Konak’ta motosikletli saldırı: Biri ağır 4 kişi yaralandı

Bornova’da sokak atık toplayıcıları belediyenin geri dönüşüm sistemine dahil ediliyor

Arşivler