Antalya’da COP31 görüşmeleri sürerken Muğla’nın Milas ilçesine bağlı İkizköy’de yaşayan yurttaşlar, dünya liderlerini konferans salonlarından çıkıp Akbelen Ormanı çevresindeki kömür madenciliğinin etkilerini yerinde görmeye çağırdı. İkizköy Muhtarı Nejla Işık, liderlerin Antalya yerine Akbelen ve İkizköy’e gelmesi gerektiğini söyledi. Reuters’ın bölgeden aktardığı haberde, maden sahasının genişlemesinin ormanları, zeytinlikleri, tarım alanlarını ve yerleşimleri tehdit ettiği yönündeki köylülerin itirazları ile çevre mücadelesi nedeniyle yaşanan adli süreçler yer aldı.
“Antalya’ya değil, Akbelen’e gelin” çağrısı
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştiriliyor. Zirvede enerji dönüşümü ve fosil yakıtlardan uzaklaşma başlıkları tartışılırken, Muğla’nın Milas ilçesindeki İkizköy sakinleri konferansa katılan devlet ve hükümet temsilcileriyle Birleşmiş Milletler yetkililerini Akbelen çevresine davet etti.
Reuters’a konuşan İkizköy Muhtarı Nejla Işık, dünya liderlerinin bölgedeki madencilik faaliyetlerinin doğa ve yaşam üzerindeki etkilerini kendi gözleriyle görmesini istedi. Köylüler, linyit madeni sahasının genişlemesinin ormanlık alanları, zeytinlikleri, tarım arazilerini ve yerleşim yerlerini tehdit ettiğini savunuyor.
Çevre mücadelesinin adli sonuçları da gündemde
Reuters’ın haberinde, kömür madenciliğine karşı yıllardır eylem yapan bölge sakinlerinin para cezaları ve gözaltılarla karşı karşıya kaldığı aktarıldı. İkizköy Muhtarı Nejla Işık’ın kızı Esra Işık’ın, kamulaştırma planına karşı düzenlenen bir protestonun ardından 42 gün tutuklu kaldığı ve temmuz ayında kamu görevlilerine direnme suçundan iki yıl hapis cezasına çarptırıldığı; temyiz süreci devam ederken serbest olduğu bildirildi.
Haberde İnsan Hakları İzleme Örgütünün çevre savunucularına yönelik gözaltı ve yargılamalara ilişkin eleştirilerine de yer verildi. Hükümet ise polisin, gösterilerin yasa dışı olduğu veya kamu düzenini tehdit ettiği durumlarda müdahale ettiğini savunuyor. Bu farklı açıklamalar, çevre hakkı, protesto özgürlüğü ve enerji politikalarının yerel halk üzerindeki etkileri bakımından birlikte değerlendirilmek zorunda.
İklim zirvesi ile kömürden elektrik üretimi arasındaki çelişki
Türkiye COP31’e ev sahipliği yaparken enerji dönüşümü konusunda uluslararası taahhütler de gündemde. Ancak Türkiye’nin elektrik üretiminde kömürün ağırlığı sürüyor. Ember verilerine dayandırılan haberlere göre kömür, 2025 yılında Türkiye’nin elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 34’ünü karşıladı. Akbelen çevresindeki linyit sahalarından çıkarılan kömür de Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine sağlanıyor.
Bu tablo, iklim zirvesinde verilen mesajların sahadaki enerji ve madencilik politikalarıyla ne ölçüde örtüştüğü sorusunu gündeme getiriyor. Elektrifikasyon hedefleri, elektrik üretiminin kaynağı fosil yakıtlara bağımlı kaldığı sürece tek başına emisyon azaltımı anlamına gelmeyebilir. Temiz enerjiye geçişin takvimi, kömürden çıkışın nasıl planlanacağı ve bu süreçte işçilerin ve bölge halkının nasıl korunacağı somut biçimde açıklanmalı.
Akbelen için yanıt bekleyen sorular
- Akbelen çevresindeki maden sahasının genişleme planları orman, zeytinlik, tarım alanı ve yerleşimler üzerindeki etkileriyle birlikte hangi bağımsız değerlendirmelere tabi tutuldu?
- Çevresel etki değerlendirmesi, kamulaştırma ve izin süreçlerine ilişkin belgeler kamuoyunun erişimine açık mı?
- Çevre eylemlerinde gözaltı ve yargılamalara konu olan müdahaleler bakımından etkili soruşturma ve denetim yürütülüyor mu?
- COP31’de dile getirilen enerji dönüşümü hedefleri, Akbelen gibi sahalarda kömür madenciliğinin geleceğine ilişkin hangi somut takvimle desteklenecek?
- Yeniköy ve Kemerköy santrallerine kömür sağlayan madencilik faaliyetlerinin çevresel ve toplumsal maliyetleri nasıl hesaplanıyor?
Akbelen’deki tartışma yalnızca bir maden sahasının sınırlarıyla ilgili değil. Enerji üretimi, iklim politikası, doğanın korunması, köylülerin yaşam alanları ve çevre hakkı aynı dosyada kesişiyor. COP31’de verilecek mesajların inandırıcılığı, bu sorulara sahada verilecek yanıtlarla ölçülecek.
Yusuf Belek
Kaynaklar
- Reuters – Akbelen ve İkizköy sakinlerinin COP31 liderlerine çağrısı
- Gazete Oksijen – İkizköy Muhtarı Nejla Işık’ın çağrısı
- Karar – Türkiye’nin kömürden elektrik üretimindeki payı ve Akbelen tartışması