İş cinayetleri raporu: Ekimde 193 işçi öldü

10 Kasım 2026 | İşçi Hakları

Türkiye’de yalnızca ekim ayında en az 193 emekçi çalışırken hayatını kaybetti. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin açıkladığı rapora göre 2026’nın ilk on ayındaki toplam can kaybı 1.930’a ulaştı. Ölenlerin en az 182’si sendikasızdı; dokuzu çocuktu, en az 15’i kadındı, 25’i göçmendi. Bu rakamlar bir istatistik tablosundan ibaret değil: Denetimin, örgütlenmenin ve kamusal sorumluluğun tartışmaya açılması gereken bir çalışma hayatının bilançosu.

Raporun açıklandığı gün İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 17 işçinin yaşamını yitirdiği, 15 işçinin yaralandığı patlama ve yangın da ülkenin gündemindeydi. Aynı ayın raporu ile Aliağa’daki facianın aynı güne denk gelmesi, iş cinayetlerinin birbirinden kopuk “talihsiz olaylar” olarak ele alınamayacağını bir kez daha hatırlattı. Ancak HABAŞ’taki olayın kesin nedeni ve hukuki sorumluluğu soruşturma sonucunda belirlenecek; raporun genel tablosu bu soruşturmanın yerine geçmez.

Bir ayda 193, on ayda 1.930 can

İSİG Meclisi’nin 10 Kasım’da yayımladığı Ekim 2026 İş Cinayetleri Raporu’na göre ekim ayında en az 193 işçi hayatını kaybetti. Böylece yılın ilk on ayındaki aylık toplamlar 1.930’a ulaştı. Aylara göre kayıtlar şöyle:

Ocak: 155
Şubat: 129
Mart: 151
Nisan: 190
Mayıs: 214
Haziran: 228
Temmuz: 216
Ağustos: 227
Eylül: 227
Ekim: 193

Bu sayılar İSİG Meclisi’nin tespit ettiği asgari sayılar. Meclis, verilerin yüzde 70’ini ulusal basından; yüzde 30’unu ise işçilerin mesai arkadaşları, aileleri, sendikalar, işyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları, hemşehri dernekleri ve yerel basından derlediğini belirtiyor. Kayıt dışı çalışma, haberleştirilmeyen ölümler ve bilgiye erişim güçlükleri nedeniyle gerçek tablonun daha ağır olma ihtimali var. Önceki ayların verileri de yeni bilgiler geldikçe güncelleniyor.

Dolayısıyla 1.930 sayısı, devletin eksiksiz tuttuğu resmî bir ölüm sicili olarak değil, sahadan ve basından derlenen, metodolojisi açıklanmış bağımsız bir izleme çalışmasının “en az” tespiti olarak okunmalı. Bu ayrım sayının önemini azaltmıyor; tersine, iş cinayetlerinin ne kadarının görünür olabildiği sorusunu da gündeme getiriyor.

Ölümlerin başında ezilme, göçük ve servis kazaları var

Ekim ayında ölüm nedenleri içinde ilk sırada 43 kişiyle ezilme ve göçük yer aldı. Trafik ve servis kazalarında 35, yüksekten düşmelerde 30, kalp krizi ve beyin kanaması başlığı altında 20 emekçi yaşamını yitirdi. Şiddet nedeniyle 16; patlama ve yanma sonucu 9; elektrik çarpması nedeniyle 9; nesne çarpması veya düşmesi nedeniyle 6 ölüm kaydedildi. Zehirlenme ve boğulma iki, intihar dört, diğer nedenler 19 kişi olarak raporlandı.

Bu dağılım, “iş kazası” denilerek geçiştirilen olayların ne kadar farklı işkollarına yayıldığını gösteriyor. Ezilme ve göçük gibi riskler, işyerindeki makine, ekipman, tahkimat, bakım ve çalışma düzeninin nasıl yönetildiği sorularını doğuruyor. Yüksekten düşmeler özellikle inşaatlarda; trafik ve servis ölümleri ise taşımacılıkta önlem, araç bakımı, çalışma süresi ve denetim tartışmalarını öne çıkarıyor. Her ölümün kendi dosyası ve teknik incelemesi ayrı; fakat aynı tür tehlikelerin tekrar etmesi, önleyici sistemin sonuç üretip üretmediğinin sorgulanmasını zorunlu kılıyor.

Kalp krizi ve beyin kanaması başlığı altında kaydedilen 20 ölümün her birinin doğrudan iş koşullarından kaynaklandığı bu toplu veriden tek başına çıkarılamaz. Bununla birlikte uzun çalışma saatleri, dinlenme hakkı, vardiya düzeni ve iş yükü gibi etkenlerin her olay özelinde araştırılması gerekir. İşyerinde yaşanan bir ölümün “doğal neden” denilerek otomatik biçimde çalışma koşullarından bağımsız sayılması da, tersine her olayın kanıtsız biçimde işe bağlanması da doğru değildir.

Tarım, inşaat ve sanayi: ölümün yoğunlaştığı alanlar

İşkollarına göre dağılımda tarım ve orman işkolunda 40 emekçi yaşamını yitirdi; bunların 19’u işçi, 21’i çiftçiydi. İnşaat ve yol işkolunda 38, taşımacılıkta 23, gemi-tersane-deniz-liman işkolunda 17, konaklama ve eğlencede 15 ölüm kaydedildi. Madencilik ve metal işkollarında 12’şer, belediye ve genel işlerde 10, ticaret-büro-eğitim-sinema işkolunda 7 ölüm tespit edildi. Gıda ve şekerde 5; petrokimya-lastik ve enerjide 3’er; sağlık ve sosyal hizmetler ile savunma ve güvenlikte 2’şer ölüm bildirildi.

Sektörel toplulaştırmada 74 ölüm sanayide, 42 inşaatta, 40 tarımda ve 37 hizmet sektöründe kayda geçti. Tarımdaki 40 kişinin 21’inin çiftçi olması, üreticilerin de güvencesiz çalışma ve güvenlik riskleriyle karşı karşıya kaldığını hatırlatıyor. İş güvenliği yalnızca fabrika kapısında başlayan bir mesele değil; tarlada, yolda, şantiyede, limanda, otelde ve belediye hizmetlerinde de yaşamsal bir hak.

Dokuz çocuk işçi öldü: Çocukluk işyerine taşındı

Ekim ayında hayatını kaybeden dokuz çocuk işçinin dördü 14 yaş ve altındaydı; beşi 15-17 yaş aralığındaydı. Çocuk ölümlerinin dördü tarımda, üçü inşaatta, biri metal işkolunda ve biri konaklama-eğlence alanında kaydedildi. İSİG’in raporu, çocuk işçiliğinin kayıt dışı alanlarda görünmezleştirildiğine ve çocukların çalıştırılmasının farklı gerekçelerle normalleştirilebildiğine dikkat çekiyor.

Bir çocuğun tarlada, şantiyede, metal atölyesinde ya da otelde çalışırken ölmesi “aile ekonomisinin zorunluluğu” veya “hayatın olağan akışı” diye açıklanamaz. Çocuğun yeri tehlikeli işyeri değil; eğitim, oyun ve güvenli bir çocukluk. Çocuk işçiliğiyle mücadele yalnızca işverenin kapısına denetçi göndermekten ibaret olamaz; yoksulluğu, eğitimden kopuşu, kayıt dışılığı ve çocukları ucuz işgücüne iten politikaları da hedef almak zorunda.

50 yaş üstü 59 emekçi yaşamını yitirdi

Yaş dağılımında 18-29 yaş grubunda 33, 30-49 yaş grubunda 74, 50-64 yaş grubunda 51, 65 yaş ve üzerinde 8 ölüm kaydedildi. Dört çocuk 14 yaş ve altında, beş çocuk/genç işçi 15-17 yaş aralığındaydı; 18 kişinin yaşı belirlenemedi. Böylece 50 yaş ve üzerindeki en az 59 kişi çalışırken hayatını kaybetti.

Emeklilik çağını geçmiş insanların hâlâ ağır, tehlikeli veya güvencesiz işlerde çalışırken ölmesi, emeklilik gelirlerinin ve sosyal korumanın yeterliliğine ilişkin ciddi bir soru doğuruyor. Elbette her ileri yaştaki çalışanın çalışma nedeni aynı değil; fakat 50 yaş üstü 59 ölümün bulunduğu bir tabloda, “çalışmak zorunda mı kaldılar?” sorusunu sormamak mümkün değil. Emeklilik, insanın hayatının geri kalanını tehlikeli işlerde geçirmek zorunda bırakılmadığı bir güvence olmalı.

Ölenlerin yüzde 94’ü sendikasız: Bu yalnızca bir oran değil

Ekim ayında yaşamını yitirenlerin en az 182’si sendikasız, yalnızca 11’i sendika üyesiydi. Başka bir ifadeyle raporda tespit edilen ölümlerin yüzde 94’ü sendikasız çalışanlar arasında kaydedildi. Sendikalı işçilerin beşi madencilik, dördü metal, ikisi kimya işkolundaydı. İSİG Meclisi, bazı işkollarında sendika üyeliğinin veya yetkili sendikanın varlığının açıklama ve bilgi eksikliği nedeniyle net biçimde tespit edilemeyebileceğini de not ediyor.

Sendikal örgütlenme tek başına her kazayı önleyen sihirli bir kalkan değil. Ancak işçinin tehlikeyi bildirebilmesi, işi durdurma hakkını kullanabilmesi, temsilci aracılığıyla denetime katılması ve işveren karşısında yalnız kalmaması açısından hayati bir güvence. İşçilerin yüzde 94’ünün sendikasız olduğu bir tabloda, işyerindeki güç dengesizliğini görmezden gelerek yalnızca bireysel dikkat ve kişisel koruyucu donanım çağrısı yapmak sorumluluğu işçinin üzerine yıkmaktır.

Yurtdışında da ölüm: Türkiye merkezli şirketlerin işlettiği gemiler

İSİG Meclisi, Türkiye’deki 58 kentin yanı sıra yedi ülkede de iş cinayeti tespit etti. Bulgaristan’da 10, Romanya’da iki; Bosna Hersek, Irak, İran, Kazakistan ve Ukrayna’da birer ölüm kaydedildi. Raporda ayrıca Karadeniz’de savaş bölgesindeki saldırılar sonucu Türkiye merkezli firmaların işlettiği gemilerde çalışan 13 deniz işçisinin yaşamını yitirdiği belirtiliyor. Bu başlık, iş güvenliği ve işveren sorumluluğunun ulusal sınırların ötesinde de izlenmesi gerektiğini gösteriyor.

Sorumluluk yalnızca işçinin dikkatine bırakılamaz

Her iş cinayetinin ardından benzer açıklamalar duyuluyor: Soruşturma başlatıldı, inceleme sürüyor, kusur araştırılıyor. Elbette her olayın bağımsız ve etkin biçimde soruşturulması şart. Ancak soruşturma, işçinin ölümünden sonra başlayan bir süreç olarak kalırsa önleyici iş güvenliği politikasının yerini tutamaz. İş güvenliği, kaza olduktan sonra tutanak tutmak değil; ölümcül riskleri önceden belirlemek, ortadan kaldırmak, ekipmanı güvenli tutmak, yeterli personel ve eğitim sağlamak, taşeron zincirini denetlemek ve işçinin itiraz hakkını güvenceye almaktır.

İşverenin yasal yükümlülükleri, kamu denetiminin sorumluluğu ve işçinin yaşam hakkı birbirinden ayrı düşünülemez. Üretim hedefi, teslim tarihi, maliyet hesabı veya kâr beklentisi hiçbir koşulda insan hayatının önüne geçemez. Bir işyerinde aynı tehlike tekrar ediyor, iş kazaları artıyor veya çalışanlar güvenlik kaygısı bildiriyorsa, bunun cevabı işçiden daha dikkatli olmasını istemek değil; riskin kaynağını ortadan kaldırmaktır.

Bu rapor, tek başına her ölümün nedenini veya her olayda kimin hukuken sorumlu olduğunu belirlemiyor. Bunu ancak olay bazında yürütülecek teknik ve adli soruşturmalar ortaya koyabilir. Fakat 10 ayda en az 1.930 ölüm, çocukların çalışırken yaşamını yitirmesi, 50 yaş üzerindeki emekçilerin kaybı ve ölenlerin yüzde 94’ünün sendikasız olması; çalışma hayatının yapısal sorunlarını görmezden gelmeyi imkânsız kılıyor.

İşin niteliği de değişiyor: Ölenlerin 167’si ücretli çalışan

Raporun istihdam biçimine ilişkin verisi, ölümlerin yalnızca geleneksel ücretli işyerleriyle sınırlı olmadığını; kendi hesabına çalışanların da ağır risklerle karşı karşıya bulunduğunu gösteriyor. Ekim ayında yaşamını yitiren 193 kişinin 167’si işçi ve memur statüsündeki ücretlilerden, 26’sı ise çiftçi ve esnaf gibi kendi nam ve hesabına çalışanlardan oluştu. Başka bir ifadeyle ölümlerin yüzde 87’si ücretlilerde, yüzde 13’ü kendi hesabına çalışanlarda kaydedildi.

İSİG Meclisi, raporlamaya başladığı 15-16 yıl önce bu dağılımın yaklaşık yüzde 80’e yüzde 20 olduğunu belirtiyor. Ücretli çalışanların payındaki artışı proleterleşme eğilimiyle ilişkilendiriyor. Bu tespit, iş güvenliği tartışmasının yalnızca fabrika ve şantiye kapısındaki işveren-işçi ilişkisiyle sınırlanamayacağını; küçük üreticinin, çiftçinin, esnafın ve kendi hesabına çalışanların da sosyal güvenlik ve güvenli çalışma koşullarına erişiminin konuşulması gerektiğini ortaya koyuyor.

Ölüm nedenlerinin arkasındaki çalışma düzeni

İSİG’in değerlendirmesinde ezilme ve göçük ölümlerinin yüzde 75’inin tarım ve sanayide meydana geldiği belirtiliyor. Yüksekten düşme ölümlerinin yüzde 66’sı inşaatlarda gerçekleşti. Trafik ve servis kazalarının yarısı taşımacılık işkolunda kaydedildi. Bu oranlar, tehlikenin yalnızca çalışanın bireysel dikkatiyle açıklanamayacağını; sektörün üretim biçimi, ekipman, bakım, çalışma süresi ve denetim mekanizmalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini gösteriyor.

İSİG, taşımacılıkta uzun, aşırı ve fazla çalışmaya dayalı düzenin yanı sıra araçların eski olması ve bakımın gerektiği şekilde yapılmamasına dikkat çekiyor. İnşaat ölümlerinin okul, hastane ve fabrika inşaatlarının yanı sıra kentsel dönüşüm faaliyetlerinde de yaşandığı aktarılıyor. Tarımda ise mevsimlik işçiler ve çiftçilerin yanı sıra ekim ayında altı çoban ile dört orman işçisinin de hayatını kaybettiği belirtiliyor. Bunlar, iş güvenliği politikasının sektörlere özgü riskleri dikkate alan, düzenli ve önleyici denetimlerle desteklenmesi gerektiğine işaret ediyor.

Burada önemli bir gazetecilik sınırı var: Toplu rapor, her bir olayın teknik nedenini, işverenin kusur oranını veya kamu görevlilerinin hukuki sorumluluğunu tek başına kanıtlamaz. Ancak aynı tehlike başlıklarının tekrar tekrar ortaya çıkması, ilgili işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılıp yapılmadığının, koruyucu sistemlerin çalışıp çalışmadığının, bakım kayıtlarının, eğitimlerin, vardiya çizelgelerinin ve denetim raporlarının incelenmesini gerektirir.

Kadın emeğinin görünmeyen bölümü

İSİG Meclisi, ekim ayında en az 15 kadın işçinin öldüğünü bildiriyor. Altı ölüm tarımda, üçü konaklama-eğlencede, üçü genel işlerde; diğer üç ölüm ise gıda, ticaret ve sağlık işkollarında kaydedildi. Meclis ayrıca kadın hareketinin talep ve kazanımları doğrultusunda, “ev hanımı” olarak tanımlanan ancak ücretsiz ev işçisi konumunda bulunan kadınların çalışırken yaşadığı bazı ölümleri de kayıtlarına aldığını; bu ay cam silerken düşme sonucu üç ölümün genel işler başlığında yer aldığını belirtiyor.

Bu ayrıntı, ücret bordrosu veya sigorta kaydı bulunmayan emeğin istatistiklerde nasıl görünmezleşebildiğini gösteriyor. Ev içi emek, temizlik ve bakım işleri ekonomik hayatın dışında değil. Güvenlik önlemlerine erişim, sosyal güvence ve iş kazası kayıtları bakımından bu emeğin kapsam dışında bırakılması, kadınların karşı karşıya kaldığı risklerin eksik ölçülmesine yol açabilir.

Göçmen işçiler: 25 kayıp ve kayıtdışılığın görünmeyen yüzü

Rapora göre ekim ayında en az 25 göçmen işçi hayatını kaybetti. İSİG’in dağılımında 17 Suriyeli, üç Türkmenistanlı, iki Afganistanlı ve iki Azerbaycanlı işçi bulunuyor. Kalan bir kişi için rapordaki ifade “Mısırlı Ukraynalı” biçiminde yer alıyor; bu ifade açık olmadığı için kişinin uyruğunu kesinleştirmek mümkün değil. Bu nedenle söz konusu kayıt hakkında ayrıca doğrulama yapılmadan tek bir ülke vatandaşlığına indirgemek doğru olmaz.

Göçmen işçilerin ölüm verileri, çalışma izni, kayıt dışılık, dil bariyeri, barınma koşulları ve işveren karşısında hak arama imkânı gibi başlıklarla birlikte incelenmeli. Bu alanlarda somut veri olmadan her göçmen işçinin aynı koşullarda çalıştığını ileri sürmek mümkün değil; ancak 25 ölümün varlığı, göçmen emeğinin iş sağlığı ve güvenliği politikalarında ayrıca izlenmesini gerektiren ciddi bir gösterge.

Ege’de il il tablo: 28 ölümün dağılımı

İSİG’in şehir dağılımında Ege ve çevresindeki iller için verilen sayılar; Manisa 9, Çanakkale 4, İzmir 3, Aydın 3, Afyonkarahisar 3, Balıkesir 2, Muğla 2, Kütahya 1 ve Uşak 1 şeklinde. Bu dokuz ilde toplam en az 28 ölüm kaydediliyor. Rapor, bu illerdeki ölümlerin tümünü sektör ve ilçe bazında ayrıştıran bir çapraz tablo sunmadığından, örneğin Manisa’daki dokuz ölümün kaçının sanayide veya tarımda gerçekleştiği konusunda mevcut veriden hareketle kesin bir dağılım vermek mümkün değil.

Manisa’nın Ege’de ilk sırada yer alması, kentteki organize sanayi bölgeleri, tarımsal üretim, lojistik ve taşımacılık faaliyetleri bakımından ayrı bir incelemeyi hak ediyor. Ancak bu sektörlerle ölüm sayıları arasında doğrudan bağ kurmak için olay bazında kayıtlar, işyeri bilgileri ve soruşturma belgeleri gerekiyor. İzmir’deki üç ölüm de HABAŞ’ta kasım ayında yaşanan facianın sayısına eklenmemeli: Ekim raporunun dönemi ile Aliağa’daki kasım olayı farklıdır.

Ülke genelindeki şehir dağılımında İstanbul’da 23, Ankara’da 12, Bulgaristan’da 10, Manisa’da 9; Antalya, Konya ve Sakarya’da 8’er; Bursa’da 7; Zonguldak’ta 5 ölüm kaydedildi. Çanakkale, Mardin, Samsun ve Şanlıurfa’da 4’er; Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Aydın, Burdur, Düzce, İzmir, Kastamonu, Kocaeli ve Şırnak’ta 3’er ölüm tespit edildi. Balıkesir, Batman, Diyarbakır, Edirne, Gaziantep, Karaman, Kayseri, Kırklareli, Mersin, Muğla, Sinop, Tekirdağ, Van, Yalova ve Romanya’da 2’şer; Aksaray, Ağrı, Artvin, Bolu, Çorum, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir, Isparta, Karabük, Kırşehir, Kütahya, Malatya, Muş, Nevşehir, Osmaniye, Rize, Sivas, Trabzon, Uşak, Yozgat, Bosna Hersek, Irak, İran, Kazakistan ve Ukrayna’da birer ölüm bildirildi. Bu liste, raporun ülke içi ve yurtdışı çalışma alanlarına yayılan coğrafi kapsamını gösteriyor.

İşçilerin isimleri: 193 kaybın kayda geçen listesi

İSİG Meclisi, ekim ayında yaşamını yitirenleri isimleriyle anıyor. Aşağıdaki liste, raporun yayımlanmış aktarımındaki biçimiyle aktarılmıştır. Bazı isimler kısaltılmış, eksik veya yalnızca “ismini öğrenemediğimiz bir işçi” şeklinde kaydedilmiştir. Bu nedenle liste, kimlikleri eksiksiz doğrulanmış resmî bir nüfus dökümü olarak değil, kaynağın kamuoyuna açıkladığı anma listesi olarak okunmalıdır:

Osman Özdemir; Musa Karaceylan; Horo Özdemir; Kemal Can Gültekin; Naim Karagül; İsmail Gilani; Nazır Özkamalı; Ayşegül Güleşçi; Süheyla Bülbülcü; Baki Özyurt; Kenan Kaya; Hulki Can Horuz; Fahrettin Cinkılıç; Hasan Demir; Türkan Keskin; Ömer Özek; Osman Özcihan; Beyazıt Yeşilöz; İzzet Sırtbaş; Hasan Bayar; Halit Arıkan; Mustafa .; Muhammed Mehdi Dinler; Mustafa El Abbas; Durdu Koçak Er; Firdevs Akdağ; Hamet Edhem; Davut Demircan; Atilla Yılmaz; Nurettin Baştürk; Emine Akın; Gündüz Esenoğlu; Selçuk Şimşek; Recep Altay; Maksat Bekmuradov; Tayfun Çör; Hüseyin Saruhan; Ender Oluçay; Hamza Aydoğdu; Mehmet Sami Balkan; Doğan Gedik; Yunsal Targay; Semanur Küçük; Mutlu Yaştut; Gazanfer Ulutaş; İsmail Yorulmaz; Cengiz Bökrübaşı; Recep Çolakoğlu; Murat Kaya; Şuayip Çolpan; Muhammet Çelik; Ramazan İnce; Halit Ersay; İsa Olcay; Kerim Ören; Ömer Karakaya; Sözdar Kartal; Erdin Şener; Erkan Kundo; Nihat Tekbaş; Mithat Dinç; Aynur Ekici; Serkan Yöreci; İrfan Eroğlu; Ali Sümbül; Mustafa Sarı; İsmail Çakmak; Yusuf Hacşeh El Ahmed; Recep Gezici; Yücel Koç; Hakan Doğan; Eray Altıntaş; Danyal Can; Umut Emin Kaya; Vedat Aşcı; Nihat Tatlı; Emrah Aytan; Yıldıray Denizci; İbrahim Halil Demir; Halid Abdul Kadir; Mustafa Işık; Cevdet Demetgül; Emirkan Seven; Dursun Güçükçapraz; Mehmet Ceylan; Aycan Kılınç; İsa Elnevvaf; Salah Muhammet El Naim; Muhammet Emin El Naim; Dursun Coşkun; Hüseyin Karataş; Ayhan Öztürk; İzzettin Neddef; Hakan Ayçiçek; Özcan Taşkın; Necati Saygıcak; Metin Güneş; Mevlüt Akbaş; Metin Sayan; Faik Şentürk; Seyithan Almalı; İlyas Öztürk; Hakan Aksu; Mehmet Sine; Kadir Sevilgen; Alijan Yalkapov; Musa Uluçay; Rasim Tezcan; Mahir Güven; Cemalettin Saykı; Mazlum Gürbüz; Ferdi Kiki; Serdar Hamad; Mustafa Akdaşlı; Mehmet Nuri Taybar; Mahmut Alar; Yusuf A.; Mehmet Ulaş; Kamuran Aydın; Cafer Yıldırım; Remzi Gökdağ; Sabri Yumak; Berk Yıldız; İlker Akbay; Süleyman Bayrak; Mehmet Faruk Ergüven; Mehmet Tuzcu; Ahmet İbican; Bülent Kaya; Mevlüt Ersöz; Sadık Efe; Özer Ünal; Abdulcelil Yel; Halil Altundağ; Abbas Çoban; Şehmus Sağlam; Şemsettin Tekintonğaç; Aydın Göçmen; Mert Becit; Kasım Topaloğlu; İsmail Öztürk; Bahri Yılmaz; Ünsağ Akbaş; Canser Atasayar; Atalay Yıldırım; Mohamad Naddaf; Ali Belal; Mohamad Tanhouf; Abdullah Alsouleman; Azam Ayaash; Sinan Subhi; Tarek Melhem; Ghazwan Ahmad; Raed Merie; Mahmoud Kamal Abdelatty; Doğukan Aktan; Rüstem Hasanov; Muhammed Süleymanzade; Yılmaz Çelikbilek; Zikrullah Şener; Resul Polat; Ezgi Koç Kıranlı; Hatko Orçun Ulutaş; İbrahim Eker; Çiğdem Aktaş; Emre Özen; Melike Yeter; Hasan Ali Şahin; Oğuzhan Şanlı; Ahmet Derin; Ahmet Usta; Murat Babacanov; Mehmet Açık; M.K.; Hasan Demir; Tayfun Arlı; Umut Ayan; Meva Yavuzyiğit; Ahmet Türkoğlu; Haşim Ciritoğulları; Ercan Az; Ali Demirci; Esra Işık; Yeter Talay; Erdoğan Selçi; Nihat Altun; Hakan Bayrakçı; Tufan Bahçeci; Zana Çelik; Nurgül Ay; Öner Marangoz; Mehmet Bulut; ve ismini öğrenemediğimiz bir işçi.

Bu isimlerin yayımlanması, kayıpları soyut bir toplam olmaktan çıkarıyor; ancak ailelerin mahremiyeti, isimlerin doğru yazımı ve kimliği açıklanmayan kişilerin korunması da gözetilmeli. Yakınlarından veya ilgili kurumlardan doğrulama gelmesi hâlinde yazım ve kimlik bilgileri güncellenmelidir.

İzGündem’in soruları

Ekim ayında 193, yılın ilk on ayında 1.930 can kaybı yaşanırken, iş cinayetlerini önlemekle yükümlü kamu kurumları hangi işkollarında hangi risklere karşı denetim yaptı?
İş müfettişi sayısı, denetim sıklığı ve yüksek riskli işyerlerine yönelik önleyici kontroller, bu tabloyu değiştirecek düzeyde mi?
Taşeron zincirlerinde asıl işverenin sorumluluğu fiilen nasıl denetleniyor?
Çocuk işçiliğini besleyen yoksulluk ve eğitimden kopuşla mücadelede hangi somut sonuçlar alındı?
Sendikasız işçilerin tehlikeyi bildirme, işten kaçınma ve işi durdurma haklarını kullanabilmeleri nasıl güvence altına alınacak?
Manisa başta olmak üzere Ege’de rapora yansıyan ölümler için il ve sektör bazında hangi denetim ve önlem planları açıklanacak?

İşçinin eve sağ salim dönebilmesi bir lütuf, şans ya da kişisel beceri meselesi değildir. Bu, çalışma hayatının en temel yükümlülüğüdür. 1.930 kişinin ardından hâlâ aynı soruları soruyorsak, sorun yalnızca işyerlerindeki tehlikelerde değil; bu tehlikeleri önlemekle görevli sistemin nasıl işlediğindedir.

Dünya ile karşılaştırma: Türkiye’de ölüm riski neden alarm veriyor?

Türkiye’deki tabloyu yalnızca ülke içindeki yıllık toplamlarla değerlendirmek yeterli değil. İşgücünün büyüklüğünü hesaba katan, yani her 100 bin çalışan başına düşen ölümlü iş kazası oranlarına bakıldığında uluslararası karşılaştırma daha çarpıcı bir görünüm ortaya koyuyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerini aktaran Japonya İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu’nun (JISHA) ILOSTAT tablosunda Türkiye’nin ölümlü iş kazası oranı 2023 yılı için 100 bin çalışan başına 8,409 olarak yer alıyor. Eurostat’ın aynı yıl için açıkladığı Avrupa Birliği ortalaması ise 1,63. Bu iki veri seti birlikte okunduğunda Türkiye’deki oran AB ortalamasının yaklaşık 5,2 katına karşılık geliyor.

Bu karşılaştırmanın önemli bir metodolojik sınırı var: Türkiye değeri ILOSTAT üzerinden JISHA’nın yayımladığı ülke verisinden, AB değeri ise Eurostat’ın Avrupa İş Kazaları İstatistikleri sisteminden geliyor. Tanım, bildirim kapsamı ve kayıt uygulamaları ülkeler arasında bütünüyle aynı olmayabilir. Bu nedenle 5,2 katlık farkı kusursuz biçimde eşleştirilmiş bir deney sonucu gibi değil, uluslararası ölçekte ciddi bir risk farkına işaret eden karşılaştırmalı gösterge olarak okumak gerekir. Buna rağmen farkın büyüklüğü, Türkiye’nin iş güvenliği performansının neden sorgulanması gerektiğini açıkça ortaya koyuyor.

Üstelik ILOSTAT tablosunda Türkiye’nin oranı 2024 için 100 bin çalışan başına 11,47’ye yükseliyor. Bu değer, 2023 AB ortalamasıyla aynı yılın verisi değildir; dolayısıyla doğrudan aynı dönem karşılaştırması olarak sunulmamalıdır. Ancak Türkiye’deki oranın 2023’te 8,409’dan 2024’te 11,47’ye çıkması, uluslararası veri tabanında da izlenmesi gereken olumsuz bir görünüm bulunduğunu gösteriyor. Karşılaştırmanın dayanağı ve yıllar arasındaki fark okura açıkça belirtilmelidir.

ILO’nun 2023’te yayımladığı küresel tahmin ise sorunun yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını gösteriyor: Dünyada her yıl işle bağlantılı nedenlerle yaklaşık 2,93 milyon kişi hayatını kaybediyor. ILO bu toplamın yaklaşık 2,6 milyonunu işle bağlantılı hastalıklara, 330 binini ise iş kazalarına bağlıyor. Ayrıca 395 milyon çalışanın her yıl ölümcül olmayan iş yaralanması yaşadığı tahmin ediliyor. Bu küresel toplam, İSİG’in Türkiye için açıkladığı 1.930 kişilik on aylık iş cinayeti sayısıyla doğrudan karşılaştırılamaz; biri dünya genelindeki yıllık hastalık ve kaza kaynaklı ölümleri, diğeri Türkiye’de belirli bir dönemde raporlanan işçi ölümlerini kapsıyor. Ancak küresel veri, işçi sağlığı ve güvenliğinin milyonlarca insanın yaşamını belirleyen bir halk sağlığı ve emek meselesi olduğunu ortaya koyuyor.

Avrupa Birliği’nde 2023 yılında 3 bin 298 ölümlü iş kazası kaydedildi; Eurostat’a göre oran 100 bin çalışan başına 1,63 oldu ve bu oran 2016’dan bu yana 2’nin altında seyretti. Avrupa’da da ölümlü kazalar yaşanıyor; hiçbir ülke veya bölge iş cinayetlerinden bütünüyle arınmış değil. Ancak karşılaştırmanın asıl sorusu, ölümün kaçınılmaz kabul edilip edilmediği değil, önlenebilir riskleri azaltmak için hangi denetim, yaptırım, sendikal temsil ve koruyucu sistemlerin kurulduğudur.

Sonuç: İşçinin eve sağ salim dönmesi bir lütuf değil, en temel haktır

Bu dosyanın ortaya koyduğu tablo, 193 sayısına indirgenemez. Her rakamın arkasında bir isim, yarım kalmış bir hayat, ailesinin kaybı ve çalışma yaşamının nasıl örgütlendiğine ilişkin yanıt bekleyen sorular var. Dokuz çocuğun çalışırken ölmesi, ölümlerin yüzde 94’ünün sendikasız işçiler arasında kaydedilmesi, tarımda ve sanayide ezilme-göçüklerin, inşaatta yüksekten düşmelerin, taşımacılıkta trafik ve servis kazalarının öne çıkması; sorunun yalnızca kişisel dikkatsizlik veya talihsiz kaza söylemiyle açıklanamayacağını gösteriyor.

Türkiye’nin ILOSTAT verilerindeki ölümlü iş kazası oranının AB ortalamasından belirgin biçimde yüksek görünmesi de bu tablonun uluslararası ölçekte sorgulanmasını zorunlu kılıyor. Elbette ülkeler arası kayıt sistemleri ve kapsam farklılıkları hesaba katılmalı; ancak yöntem farklılıkları, her yıl tekrarlanan can kayıplarını önemsizleştirmek için gerekçe olamaz. İş güvenliği maliyet kalemi, üretim takvimine göre ertelenebilecek bir formalite veya kaza sonrasında hazırlanacak bir evrak değildir. Riskleri önceden belirlemek, tehlikeli işi durdurmak, koruyucu ekipmanı sağlamak, çalışma sürelerini denetlemek, taşeron zincirini şeffaflaştırmak ve işçilerin örgütlenme hakkını güvence altına almak kamusal ve kurumsal sorumluluğun parçasıdır.

İşverenlerin ve kamu otoritelerinin görevi, her ölümden sonra başsağlığı mesajı yayımlamakla sınırlı olamaz. Her olayın bağımsız ve etkili biçimde soruşturulması; işyeri denetimlerinin, risk değerlendirmelerinin ve yaptırımların kamuoyuna açıklanması; sorumluluğu bulunanların hukuk önünde hesap vermesi; işçilerin sendikal örgütlenme ve tehlikeli işi reddetme haklarının kâğıt üzerinde kalmaması gerekir. Bunlar yerine getirilmedikçe “iş kazası” denilen her ölüm, önlenebilirliğin ve denetim sorununun yeniden tartışılmasını gerektirecektir.

Bir ülkenin üretim gücü, kaç kişinin hayatını kaybettiğiyle değil; kaç kişinin güvenli koşullarda çalışıp evine dönebildiğiyle ölçülmelidir. İşçinin yaşam hakkı, büyüme hedeflerinden, teslimat takvimlerinden, ihale bedellerinden ve kâr hesaplarından önce gelir. Çalışmak, hayatta kalma mücadelesine dönüşmemeli. Çünkü güvenli çalışma bir ayrıcalık değil; vazgeçilemez bir haktır.

Yusuf Belek

Kaynaklar ve yöntem

Bu haber, İSİG Meclisi’nin Ekim 2026 raporu esas alınarak hazırlanmıştır. Kadın işçiler ve ayrıntılı sektör/yaş karşılaştırmaları için Evrensel’in rapor aktarımı; verilerin çapraz kontrolü için Cumhuriyet ve Medyascope haberleri de incelenmiştir. İSİG’in sayıları “en az” tespitlerdir ve yeni bilgilerle güncellenebilir.

Ekimde 193 işçi öldü: 10 ayda 1.930 can kaybı — Türkiye’de çalışmak neden ölüm kalım meselesi?

ByYusuf Belek