İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen ve 18 işçinin yaşamını yitirdiği patlamaya ilişkin soruşturmada yeni bir aşamaya geçildi. Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay’ın açıklamasına göre, şirketin Yönetim Kurulu Başkanı’nın da aralarında bulunduğu 11 kişi hakkında gözaltı kararı verildi. Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 10 Kasım tarihli açıklamasına göre 15 işçi yaralandı; yaralılardan birinin durumunun ağır olduğu bildirildi.
Patlamanın ardından başlatılan adli ve idari soruşturma sürüyor. Bianet’in 10 Kasım tarihli haberinde, gözaltı kararının 11 kişiyi kapsadığı ve işçilerin kimlik tespiti için İzmir Adli Tıp Kurumu’nda otopsi ile DNA eşleştirme işlemlerinin sürdüğü aktarıldı. Cumhuriyet’in haberine göre gözaltı kararı verilenler arasında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı da bulunuyor.
18 işçi yaşamını yitirdi, 15 işçi yaralandı
Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 10 Kasım tarihli açıklamasında 17 işçinin yaşamını yitirdiği, 15 işçinin yaralandığı ve bir işçinin arandığı bildirilmişti. 11 Kasım’da ağır yaralı işçi Abdullah Kılınç’ın hastanede yaşamını yitirmesiyle can kaybı 18’e yükseldi. DHA’nın 11 Kasım tarihli haberine göre kayıp işçi Barış Güney için arama çalışmaları sürüyor. Bu nedenle ilk açıklamadaki kayıp işçi bilgisi, can kaybına ilişkin güncel sayıdan ayrı izlenmeli.
Bu büyüklükte bir işçi ölümü, yalnızca patlamanın teknik nedeninin belirlenmesiyle sınırlı bir soruşturmayı yeterli kılmaz. Üretim sürecindeki risk değerlendirmeleri, bakım ve denetim kayıtları, iş güvenliği tedbirleri, vardiya ve çalışma düzeni, taşeron ilişkileri ve acil müdahale planlarının tamamı incelenmeli. Bunların hangilerinin soruşturma dosyasına girdiği ise yetkili makamların açıklamalarıyla netleşmeli.
Gözaltı kararı, soruşturmanın sonu değil başlangıcı
11 kişi hakkında gözaltı kararı verilmesi, olayın sorumluluğunun kesinleştiği anlamına gelmiyor. Soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi için her kişinin görev ve yetkisinin, olay öncesindeki kararlarının ve olası ihmallerinin somut delillerle ortaya konulması gerekiyor. Şirket yöneticilerinin de iş güvenliği zincirindeki sorumluluklarının bağımsız ve etkili biçimde incelenmesi kamu yararı açısından zorunlu.
Yayın yasağı ve kamunun bilgi alma hakkı
Olayla ilgili daha önce yayın yasağı kararı verildiği, kararın soruşturmanın tamamlanmasına kadar dosya kapsamındaki haber, röportaj, eleştiri ve yorumları kapsadığı haberleştirildi. Bu kararın kapsamı ve hukuki sınırları ayrıca önem taşıyor. Soruşturmanın gizliliği korunurken, 18 işçinin yaşamını yitirdiği bir iş cinayetinde kamuoyunun olayın nedenleri, denetim süreçleri ve sorumluluk zinciri hakkında bilgi edinme hakkı da gözetilmeli.
Yayın yasağı, iş güvenliği ve kamusal denetim konularının tartışılmasını bütünüyle ortadan kaldıran bir perdeye dönüşmemeli. Somut dosya içeriğine ilişkin gizlilik yükümlülükleri ile işyerlerindeki güvenlik koşullarını sorgulama ve genel kamu yararı çerçevesinde soru sorma hakkı birbirinden ayrılmalı.
Yanıtlanması gereken sorular
- Patlamanın meydana geldiği üretim hattında son risk değerlendirmesi ve iş güvenliği denetimi ne zaman yapıldı?
- İş ekipmanlarının bakım, kontrol ve uygunluk kayıtları soruşturma kapsamında inceleniyor mu?
- İşyerinde kaç işçi doğrudan HABAŞ bünyesinde, kaçı taşeron veya alt işveren üzerinden çalışıyordu?
- İşçilere verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, acil durum tatbikatları ve kişisel koruyucu donanım kayıtları ne gösteriyor?
- İş müfettişlerinin geçmiş denetimlerinde tespit edilmiş eksiklik veya yaptırım var mı?
- 11 kişi hakkındaki gözaltı kararının ardından şirketin kurumsal sorumluluğu ve iş güvenliği yönetim sistemi hangi bağımsız mekanizmalarla incelenecek?
- Yayın yasağının sınırları, kamuoyunun bilgi alma hakkını ve işçi sağlığı alanındaki kamusal tartışmayı nasıl etkileyecek?
18 işçinin hayatını kaybettiği bir faciada adalet, yalnızca gözaltı sayısıyla ölçülemez. Gerçeklerin eksiksiz ortaya çıkarılması, sorumluluğu bulunan herkesin hukuk önünde hesap vermesi, mağdur ailelerin haklarının korunması ve benzer faciaların önlenmesi için iş güvenliği sistemindeki yapısal sorunların giderilmesi gerekir.
Yusuf Belek
Kaynaklar
- Bianet – 17 işçinin öldüğü HABAŞ patlamasında 11 kişi hakkında gözaltı kararı
- Cumhuriyet – HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı dahil 11 kişi hakkında gözaltı kararı
- Bianet / ANKA – Kayıp işçi Güner Gökçe’nin cenazesine ulaşıldı, can kaybı 18’e çıktı
- Takvim – HABAŞ patlamasında gelişmeler ve kimlik tespit çalışmaları