İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) Saraçhane’deki ana hizmet binasının tapusunun Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne geçtiğini, İBB Başkanvekili Nuri Aslan duyurdu. Aslan, belediyenin uzun yıllardır kullandığı binada bundan sonra kiracı konumuna düşebileceğini söyledi. Gelişme, 2025 sonunda değiştirilen Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesi, vakıf kültür varlıklarının mülkiyeti ve belediyelerin tarihî yapılar üzerindeki tasarruf yetkileri tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.
Aslan: “Kendi yerimizde kiracı olacağız”
İBB Başkanvekili Nuri Aslan, Haliç Tersanesi’nde restore edilerek açılan Forsa Performans Sanatları Merkezi’nin açılışında yaptığı konuşmada Saraçhane’deki ana hizmet binasının tapusunun Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildiğini açıkladı. Aslan, “Oturduğumuz Saraçhane binasının tapusunu da bizden aldılar. Kendi yerimizde kiracı olacağız” sözleriyle karara tepki gösterdi.
Aslan, konuşmasında Yedikule Gazhanesi’ni de gündeme getirdi. İBB’nin yaklaşık 1 milyar lira harcayarak restore ettiğini belirttiği yapının da Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne geçtiğini söyledi. Belediyenin tarihî yapıların restorasyonuna devam edeceğini belirten Aslan, kamu kaynaklarıyla tamamlanan yapıların daha sonra başka bir kurumun mülkiyetine geçmesi konusundaki eleştirisini dile getirdi.
Saraçhane binası neden önemli?
Saraçhane’deki Belediye Sarayı, mimar Nevzat Erol’un 1953 yılında düzenlenen ulusal mimari proje yarışmasında birincilik kazanan tasarımına göre inşa edildi. İBB’nin tarihçe ve kültür sayfalarında yer alan bilgilere göre yapının temeli 17 Aralık 1953’te atıldı; bina 26 Mayıs 1960’ta hizmete açıldı. İBB’nin ana hizmet binası olarak kullanımı ise 1970’ten bu yana sürüyor.
Yapı, yüksek büro bloğu ile başkanlık ve toplantı işlevlerini barındıran daha alçak kütleden oluşan modernist bir tasarıma sahip. Şehzadebaşı ve Saraçhane’nin tarihî dokusuyla birlikte ele alınan bina, yalnızca idari bir merkez değil, Cumhuriyet dönemi kamu mimarisinin İstanbul’daki önemli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
İBB’nin resmî tanıtımında, binanın mimari tasarım yarışmasını Nevzat Erol’un kazandığı, yapının uluslararası üslubun Türk mimarlığına yansıdığı erken örnekler arasında sayıldığı belirtiliyor. Bu nedenle mülkiyet tartışması, yalnızca belediyenin çalışma mekânına ilişkin değil; kamusal mimarlık mirasının yönetimi ve korunması bakımından da önem taşıyor.
Devrin hukuki dayanağı: 5737 sayılı Kanun’un 30. maddesi
Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün Saraçhane binası için yürüttüğü tescil işleminin dayanağı, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesi olarak gösteriliyor. Söz konusu madde, 20 Kasım 2025’te kabul edilen 7565 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değiştirildi; düzenleme 5 Aralık 2025 tarihli ve 33098 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
Değişiklikle, vakıf yoluyla meydana gelip sonradan Hazine, belediyeler, özel idareler, köyler veya diğer kamu tüzel kişilerinin mülkiyetine geçen vakıf kültür varlıklarının mazbut vakfına devredilmesi hükmü genişletildi. Eklenen fıkrada, kamu tüzel kişilerinin mülkiyetindeki ve doğrudan vakfedilmiş olan ya da vakıf kaynaklarıyla inşa edilmiş, onarılmış veya ilaveler yapılarak katkı sağlanmış taşınmazların da “vakıf yoluyla meydana gelmiş” sayılacağı düzenlendi.
Bu düzenlemenin uygulanmasında belirleyici mesele, ilgili taşınmazın kanunda tarif edilen vakıf kültür varlığı niteliğini taşıyıp taşımadığı ve mülkiyet kayıtlarıyla tarihî belgelerin nasıl değerlendirildiği. Dolayısıyla tartışmanın merkezinde yalnızca binanın bugün hangi kurum tarafından kullanıldığı değil, yapının tarihsel oluşumu, vakıf bağlantısı ve tapu kayıtları bulunuyor.
Saraçhane için hangi vakıfların adı geçiyor?
Devir sürecine ilişkin haberlerde taşınmazın tapu kayıtlarında yedi vakıf adına şerh bulunduğu aktarıldı. Bu vakıflar Cübbeci Başı Dikran Vakfı, Ayasofya-i Kebir Vakfı, Yakup Ağa Vakfı, Dervişzade Mustafa Vakfı, Ahmet Paşa Vakfı, İsmihan Kaya Sultan Vakfı ve Elhaç Hüseyin Ağa Vakfı olarak sıralandı.
Bu şerhlerin varlığı, tek başına her bir vakfın taşınmazın tamamı üzerinde güncel mülkiyet hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Hukuki değerlendirmede tapu kaydının niteliği, şerhlerin dayandığı belgeler, vakıf kaynaklarının yapının meydana gelmesindeki rolü ve ilgili vakıfların mazbut vakıf statüsü gibi ayrıntıların birlikte incelenmesi gerekir.
İBB binayı kullanmaya devam edebilecek mi?
Tapu devrinin ardından binanın kullanımına ilişkin seçenekler gündeme geliyor. Daha önceki haberlerde İBB’nin binayı kiracı olarak kullanmaya devam etmesi, kamu hizmetinin sürmesi için tahsis yapılması veya belediyenin binadan çıkarılması olasılıkları sıralanmıştı. Nuri Aslan’ın “kendi yerimizde kiracı olacağız” açıklaması, belediyenin kullanımının kira ilişkisine dönüşebileceği yönündeki beklentiyi yansıtıyor.
Ancak 14 Kasım itibarıyla kamuya açık kaynaklarda kira sözleşmesinin koşulları, tahliye takvimi veya binanın fiilî kullanımına ilişkin kesinleşmiş yeni bir karar açıklanmış değil. Tapu tescilinin gerçekleştiğine ilişkin bilgi İBB Başkanvekili’nin açıklamasına dayanıyor; Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün ayrıntılı gerekçesi ve belediyeye yapılmış resmî tebligatın içeriği ayrıca izlenmeli.
Yargı süreci ve yanıt bekleyen sorular
Devir başvurusunun gündeme geldiği Ekim 2026 başındaki haberlerde, İBB’nin tescil işleminin tamamlanıp kararın resmî olarak bildirilmesinin ardından yargı yoluna başvurmayı değerlendirdiği aktarılmıştı. 14 Kasım itibarıyla Saraçhane binası özelinde açılmış bir davanın esas numarası, mahkeme kararı veya yürütmenin durdurulması kararı bu taramada doğrulanamadı. Bu nedenle hukuki sürecin tamamlandığı ya da devir işleminin yargı denetiminden geçtiği yönünde kesin bir ifade kullanılamaz.
Önümüzdeki dönemde yanıtlanması gereken başlıca sorular; Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün tescil işleminin dayanağı olan tarihî ve hukuki belgeler, İBB’ye yapılacak resmî bildirim, belediyenin dava açıp açmayacağı, binanın kullanım koşulları ve kamu hizmetlerinin kesintisiz sürdürülmesi için nasıl bir düzenleme yapılacağı olacak.
Galata Kulesi ve Yerebatan Sarnıcı tartışmalarıyla bağlantı
Saraçhane’deki gelişme, İstanbul’da daha önce Galata Kulesi ve Yerebatan Sarnıcı üzerinden yaşanan mülkiyet ve işletme tartışmalarını da yeniden hatırlattı. Bu örneklerde de tarihî yapıların vakıf geçmişi, kamu mülkiyeti, restorasyon harcamaları ve işletme yetkisi tartışmanın ana eksenini oluşturmuştu. Ancak her taşınmazın tarihî kaydı ve hukuki süreci farklı olduğundan, bu dosyaların aynı hukuki sonuca sahip olduğu varsayılmamalı.
Saraçhane dosyası, 2025’te değiştirilen kanun hükmünün büyükşehir belediyelerinin mülkiyetindeki tarihî yapılar bakımından nasıl uygulanacağına ilişkin önemli bir örnek haline geldi. Sonucun, benzer nitelikteki başka kamu taşınmazları için de emsal tartışmaları yaratması beklenebilir.
Kaynaklar
- T24 – Nuri Aslan’ın Saraçhane binasına ilişkin açıklaması (14 Kasım 2026)
- Evrensel – Tapu devri ve 5737 sayılı Kanun’un 30. maddesi
- TBMM – 7565 sayılı Kanun, kabul ve Resmî Gazete bilgileri
- Türkiye Belediyeler Birliği – 7565 sayılı Kanun’un belediyeleri ilgilendiren maddeleri
- İBB Atatürk Kitaplığı – Saraçhane binasının mimari tarihçesi
- Cumhuriyet – Tescil başvurusu, vakıf şerhleri ve süreç (2 Ekim 2026)
Haber: Yusuf Belek