HABAŞ Aliağa patlaması sonrası telefon yasağı iddiası: İşçiler neyle karşı karşıya?

Güncelleme – 14 Kasım 2026: Habertürk/İHA’nın 13 Kasım saat 23.02’de yayımladığı habere göre, cep telefonu yasağına tepki gösteren ve HABAŞ fabrikası önünde toplanan gruba jandarma müdahale etti; yaklaşık 10 göstericinin gözaltına alındığı bildirildi. Aynı günkü haber akışında işçilerin daha sonra serbest bırakıldığı aktarıldı. Gözaltı sayısı ve müdahalenin ayrıntıları konusunda resmî makamların kapsamlı açıklaması bulunmadığından ajans haberindeki “yaklaşık 10” ifadesi kesin sayı olarak değerlendirilmemelidir. Habertürk/İHA’nın müdahale haberi ve eylem ve müdahaleye ilişkin haberimiz ayrıca okunabilir.

Güncelleme – 14 Kasım 2026: 13 Kasım tarihli Habertürk/İHA haberinde patlamada yaşamını yitiren işçi sayısı 19, yaralı sayısı 14 olarak aktarıldı. KESK İzmir Şubeler Platformu da 19 işçi bilgisini paylaştı. Bu nedenle önceki haber akışında yer alan 18 kişilik can kaybı bilgisi güncel değildir; haberin bu bölümündeki sayı 19 olarak güncellenmiştir. Soruşturmanın seyri ve kayıp işçi Barış Güney’e ilişkin resmî açıklamalar ayrıca takip edilmektedir.

İzmir Aliağa’daki HABAŞ’ta 9 Kasım’da yaşanan patlamada 19 işçi yaşamını yitirdi. Haberlere göre bu kayıpların üzerine fabrikada bir de cep telefonu yasağı getirildi. Cenaze evleri dolu, yaralılar hastanede, soruşturma sürerken yapılan şey acı değil, ağızlık dayatmak oldu.

Önce olgular: Telefon yasağı iddiası

13 Kasım’da Cumhuriyet ve BirGün’e yansıyan haberlere göre, 19 işçiye mezar olan HABAŞ’ta işçilere cep telefonunu içeri sokmama talimatı verildi. Haberlerde talimatın, adli kontrol şartıyla ev hapsinde bulunan şirket yöneticisi Başaran’dan geldiği öne sürülüyor. Yani iddia şu: Bir facianın sorumluluğu soruşturulan kişi, tanıkların cebindeki kamerayı yasaklıyor.

Bu bir güvenlik önlemi değil, susturma refleksidir

Patlama riski olan bir sahada telefon yasağı “güvenlik” gerekçesiyle savunulabilir. Ama aynı fabrikada yıllardır aynı telefonların taşındığı, kırmızı alan ve denetim tartışmalarının yıllardır sürdüğü düşünülürse, yasağın zamanlaması kendi gerekçesini çürütüyor. Facia sonrası, soruşturma devam ederken, delillerin ve tanıkların bulunduğu yerde getirilen bu yasak; ister kasıtlı ister değil, görüntü, ses ve mesaj kaydını engelleme sonucu doğuruyor. Bu, olsa olsa sorumluluğu örtme çabası olarak okunur.

İnsan hakları açısından: Dört temel hak

Yazarın hukuki değerlendirmesine göre (kesin hukuki görüş için avukata danışılmalıdır) yasak, birden fazla hakkı doğrudan zedeliyor:

• Yaşam hakkı (Anayasa m.17, AİHS m.2): İşçi, tehlikeyi dışarıya haber verme, yardım çağırma imkânından yoksun bırakılıyor. Telefon, bir işçi için en hızlı alarm sistemidir.
• Haberleşme hürriyeti ve özel hayatın gizliliği (Anayasa m.20, 22; AİHS m.8): Çalışanın ailesiyle, avukatıyla, sendikasıyla iletişimi kesiliyor. Yas tutan bir işçi, ölen arkadaşının ailesini arayamıyor.
• İfade özgürlüğü ve bilgi alma-verme hakkı (AİHS m.10): İşçinin gördüğünü anlatma, belgeleme, basına ya da yetkililere ulaştırma hakkı fiilen ortadan kalkıyor.
• İş sağlığı ve güvenliği hakları (6331 sayılı Kanun, ILO 155 sayılı Sözleşme): İşçinin ciddi ve yakın tehlike durumunda çalışmayı bırakma ve bunu bildirme hakkı vardır. Bildirme aracı elinden alınan işçinin bu hakkı kâğıt üzerinde kalır.

Sonuç olarak: Bu yasak gerçekten uygulanıyorsa, bir güvenlik tedbiri değil, orantısız ve keyfî bir hak kısıtlamasıdır. Ağır bir facianın ardından yas tutan, korku içinde çalışan insanlara bunu dayatmak, insani değerlerle bağdaşmaz.

Rakamlar susmuyor

• 9 Kasım’daki patlamada, DW Türkçe’nin 12 Kasım tarihli haberine göre 19 işçi hayatını kaybetti, 14 işçi yaralandı. Önceki günlerde farklı can kaybı rakamları yayımlandığından son doğrulanabilir resmî açıklamalar esas alınmalıdır.
• Haberlerde, 2018’den bu yana tesiste 28-29 işçinin yaşamını yitirdiği ve son üç haftada üç ölümlü olay yaşandığı aktarılıyor.
• Şirketin sürdürülebilirlik raporunda, kayıp günlü iş kazası sayısının 109’dan 146’ya çıktığı, buna rağmen 2025’te ölümlü kaza olmadığı belirtiliyor (Cumhuriyet’e yansıdığı şekliyle). Bu iki bilgi birlikte okunduğunda raporun inandırıcılığı sorgulanıyor.

Denetim, yayın yasağı ve “ciddi sıkıntı yok” teselli cümlesi

Şirketin kırmızı alan ve denetim durumu, CHP İzmir İl Başkanı Utku Gümrükçü’nün ve çeşitli sendikaların eleştirilerinin merkezinde. Bakan Işıkhan’ın “ciddi sıkıntı yok” yönündeki açıklamaları ise, 19 kişinin öldüğü bir sahada, kamuoyu nezdinde teselli değil, sorumluluktan kaçış olarak yorumlandı. Facia sonrası getirilen yayın yasağı da aynı kaygıyı büyüttü: Kapılar kapatılıyor, telefonlar toplanıyor, haber akışı kısıtlanıyor. Kurumlar şeffaflık yerine örtü seçiyorsa, kamunun güveni de gider.

Soruşturma: Şimdiye kadar ne var?

Haberlere göre soruşturmayı 4 savcı yürütüyor; 11 kişi gözaltına alındı, 9 kişi tutuklandı, Başaran hakkında adli kontrol/ev hapsi kararı verildi. Ayrıca BirGün’e göre 20’den fazla işçi gözaltına alındı; bu gözaltılara ilişkin bir arbede tartışması da gündemde ve ayrıntılar netleşmedi. Soruşturmayı yürütenlerin karar aşamasında olması, yargılamanın sonucunu önceden belirlemez; ancak işçinin telefonunu yasaklayan bir düzenin, delil ve tanıklık süreçlerini zorlaştırma ihtimali ciddiye alınmalıdır.

Üretim durdu mu? Çelişkili açıklamalar

Gümrükçü, üretimin durmadığını iddia ederken; Başsavcılık üretimin durdurulduğunu açıkladı. Bu çelişki de bağımsız bir denetimle açıklığa kavuşturulmalıdır.

Talepler

1. Telefon yasağının hukuki dayanağı ve kimin talimatıyla getirildiği açıklansın; yasak varsa derhal kaldırılsın.
2. İşçilerin ailelerine, avukatlarına ve sendikalarına serbestçe ulaşabilmesi güvence altına alınsın.
3. Bağımsız, sendikaların ve uzmanların yer aldığı bir inceleme heyeti kurulsun; raporlar kamuoyuyla paylaşılsın.
4. Sürdürülebilirlik raporundaki iş kazası verileri ve denetim kayıtları açıklansın.
5. Tesisin faaliyeti, bağımsız teknik denetim tamamlanana kadar güvenlik koşullarına bağlansın.
6. Yaşamını yitirenlerin ailelerinin ve yaralıların hakları eksiksiz korunsun.

Karşı görüş

Şirket tarafı ve yasağı savunanlar, patlayıcı ve parlayıcı madde bulunan sahalarda elektronik cihaz kısıtlamasının dünya genelinde olağan bir güvenlik uygulaması olduğunu, telefon yasağının bu nedenle de alınmış olabileceğini ileri sürebilir. Soruşturmanın sürdüğü, yasak talimatının kapsamının ve gerekçesinin ayrıntılarıyla açıklanmadığı da not edilmelidir. Şirketin ve yetkililerin bu konudaki açıklamaları geldiğinde yazıya eklenecektir.

Kaynaklar

• Cumhuriyet: 19 işçiye mezar olan HABAŞ’ta telefon yasağı; sürdürülebilirlik raporu haberi
• BirGün: Ev hapsindeki patrondan telefon yasağı iddiası; Birleşik Metal-İş açıklaması
• DW Türkçe (12 Kasım): https://amp.dw.com/tr/haba%C5%9F-fabrikadaki-patlamaya-ili%C5%9Fkin-9-ki%C5%9Fi-tutukland%C4%B1/a-79925972; Bianet (10 Kasım): https://bianet.org/haber/habas-patlamasinda-can-kaybi-18e-yukseldi-325289; Euronews (12 Kasım), Egedesonsoz, Evrensel ve yerel haber siteleri