Konak İskelesi’nden Kadifekale’ye uzanan, Kemeraltı Çarşısı’nı, Saat Kulesi’ni ve Basmane’yi kapsayan “İzmir Tarihi Liman Kenti”, 14 Nisan 2020’den bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde. Kalıcı listeye girmek için son açıklanan takvim, adaylık dosyasının 2026’nın ilk çeyreğinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na sunulmasını, 2027’de UNESCO uzmanlarının yerinde incelemesini ve 2028’de kalıcı listeye girişi öngörüyordu. Kasım 2026 itibarıyla dosyanın Bakanlığa sunulduğuna ya da Bakanlığın dosyayı UNESCO’ya gönderdiğine ilişkin kamuya açık bir açıklamaya ulaşılamadı.
Kronoloji
2000: İzmir Vali Yardımcısı İsmail Çorumluoğlu’na göre UNESCO hedefiyle çalışmalar bu yıl başladı.
Aralık 2018: Geçici liste süreci, İzmir Valiliği ve İzmir Kalkınma Ajansı desteğiyle resmen başlatıldı.
27 Mart 2019: Geçici liste dosyası Bakanlığa teslim edildi.
14 Nisan 2020: Alan, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.
29 Haziran 2022: Alan Yönetim Planı, 17 üyeli Eşgüdüm ve Denetleme Kurulu tarafından onaylandı.
30 Aralık 2022: Adaylık dosyası Bakanlığa teslim edildi. Dosya, Dokuz Eylül, Ege, İzmir Kâtip Çelebi ve Manisa Celal Bayar üniversitelerinden akademisyenlerin yer aldığı 10 kişilik bilim kuruluyla hazırlandı.
5-9 Mayıs 2025: UNESCO’nun danışma organı ICOMOS, “upstream” ön değerlendirme kapsamında kentte beş günlük inceleme yaptı ve dosyada yapılabilecek değişiklikleri kurula bildirdi. Önerilerin içeriği kamuoyuyla paylaşılmadı.
Kasım 2025: Alan Başkanı Abdülaziz Ediz, ICOMOS önerileri doğrultusunda dosyaya son düzenlemelerin yapıldığını, hedefin dosyayı 2026’da Bakanlığa sunmak ve 2028’de kalıcı listeye girmek olduğunu açıkladı.
Takvim neden belirsiz?
Kamuya açık kaynaklarda iki ayrı teslim tarihi geçiyor. Mayıs 2025 tarihli haberlerde dosyanın 30 Aralık 2022’de Bakanlığa teslim edildiği yazıyor. Kasım 2025’te ise aynı dosyanın 2026’nın ilk çeyreğinde Bakanlığa sunulacağı açıklandı. Bu, ICOMOS önerileri doğrultusunda revize edilen dosyanın yeniden sunulacağı anlamına geliyor olabilir, ama bunu doğrulayan resmî bir açıklama yok.
Türkiye, UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin 49. oturumuna 27 Haziran-7 Temmuz 2027’de İstanbul’da ev sahipliği yapacak. Türkiye’nin geçici listede 80 adayı var. Ağustos 2026’da İstanbul oturumu için öne çıkan adaylara dair haberlerde İzmir Tarihi Liman Kenti’nin adı geçmiyor.
“UNESCO’dan tam not” başlığının aslı
Kasım 2022’de bazı yayın organlarında “UNESCO’dan İzmir ve TARKEM’e tam not” başlığı kullanıldı. Haberin içeriğine göre bu bir UNESCO kararı değil. Övgü, ICOMOS bünyesindeki Yasal, Yönetsel ve Mali Konular Uluslararası Bilimsel Komitesi’nin (ICLAFI) İzmir’deki sempozyumunun ardından yayımladığı 21 maddelik “İzmir Deklarasyonu”nda yer alıyor.
Eylül 2022’de ise bir Cumhuriyet köşe yazısı, Bakanlığın İzmir’i 2022 adaylığından “elediğini” ve yerine İznik dosyasını öne çıkardığını savundu. Bu, yazarın değerlendirmesi. Bakanlığın bu konuda bir açıklamasına ulaşılamadı.
TARKEM ve yatırım fonu
Kemeraltı’ndaki koruma yatırımlarını yürüten TARKEM, kamu-özel ortaklığıyla kurulmuş bir şirket. Haziran 2023’te TARKEM liderliğinde ve Re-Pie Portföy işbirliğiyle “İzmir Tarihi Kemeraltı Gayrimenkul Yatırım Fonu” duyuruldu. Dönemin Büyükşehir Belediye Başkanı ve TARKEM Yönetim Kurulu Başkanı Tunç Soyer, bölgeye hedeflenen yatırımı 1 milyar dolar olarak açıkladı ve fonun UNESCO hedefine katkı sunacağını söyledi. Fonun bugünkü büyüklüğü, yaptığı yatırımlar ve SPK süreci hakkında kamuya açık güncel bir bilgiye ulaşılamadı.
Adaylığı riske atan ne?
Destination İzmir Başkanı Bülent Tercan, Ağustos 2026’da adaylık alanındaki uygun olmayan yapılaşma ve işlevlerin süreci tehlikeye atabileceği uyarısında bulundu ve Konak Belediyesi’nden ruhsat kararlarında adaylığı gözetmesini istedi: “Eğer tarihi dokuya uygun olmayan işlevler yaygınlaşırsa UNESCO hedefimizi riske atabiliriz.”
TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi ise Mayıs 2026’da, Agora Antik Kenti sınırındaki Çankaya Katlı Otoparkı alanının sit derecesinin düşürülmesine itiraz ederek alanın UNESCO adaylık süreci içinde değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Açık sorular
Revize adaylık dosyası 2026’da Bakanlığa sunuldu mu? Sunulduysa tarihi ne?
Bakanlık, İzmir Tarihi Liman Kenti’ni UNESCO’ya gönderilecek dosyalar arasına aldı mı? Almadıysa gerekçesi ne?
ICOMOS’un Mayıs 2025 ön değerlendirmesinde önerdiği değişiklikler neler? Rapor kamuoyuyla paylaşılacak mı?
Alan Yönetim Planı, Kemeraltı’nda verilen yapı ruhsatlarını nasıl denetliyor?
Kemeraltı Gayrimenkul Yatırım Fonu bugüne kadar hangi yapılara, ne kadar yatırım yaptı?
Kaynaklar
Cumhuriyet, “İzmir Tarihi Liman Kenti’nin UNESCO süreci başlıyor” (5 Mayıs 2025)
Yeni İzmir, “Tarihi Liman Kenti’nin UNESCO yolculuğunda gözler 2028’e çevrildi” (14 Kasım 2025)
ANKA, “İzmir Tarihi Liman Kenti’nin UNESCO’da daimi listeye girmesi için çalışmalar devam ediyor”
World Heritage Site, The Historical Port City of Izmir (Geçici Liste kaydı)
Cumhuriyet, “UNESCO’dan İzmir ve TARKEM’e tam not” (25 Kasım 2022)
Cumhuriyet, köşe yazısı, “Kültür Bakanlığı İzmir’i UNESCO listesinden neden çıkardı?” (22 Eylül 2022)
Cumhuriyet, “İzmir Tarihi Kemeraltı Gayrimenkul Yatırım Fonu kuruldu” (10 Haziran 2023)
Yeni Asır, “Tercan’dan Kemeraltı’na UNESCO uyarısı” (16 Ağustos 2026)
DHA, “Dünya Mirası listesinde İstanbul umudu” (18 Ağustos 2026)
soL, Mimarlar Odası itirazı (30 Mayıs 2026)